Basis EHBO-vaardigheden die iedereen moet kennen

In een noodsituatie kan eerste hulp het verschil maken tussen leven en dood. Toch heeft slechts een klein deel van de Nederlanders een actueel EHBO-diploma en weten veel mensen niet precies wat ze moeten doen als iemand onwel wordt, hevig bloedt of niet meer ademt. Basis EHBO-vaardigheden zijn geen luxe maar een noodzaak, zeker als je je voorbereidt op situaties waarin professionele hulp niet direct beschikbaar is. In dit artikel bespreken we de belangrijkste EHBO-vaardigheden die iedereen zou moeten beheersen.

Waarom EHBO-kennis essentieel is

Bij een noodsituatie zoals een overstroming, langdurige stroomuitval of andere ramp kan het uren tot zelfs dagen duren voordat professionele hulpverleners iedereen bereiken. In die tijd ben je aangewezen op jezelf en je directe omgeving. De eerste minuten na een ongeluk of medisch noodgeval zijn cruciaal. Bij een hartstilstand daalt de overlevingskans met 10 procent per minuut als er geen reanimatie wordt gestart. Bij ernstige bloedingen kan iemand binnen minuten in levensgevaar komen.

EHBO-kennis geeft je de vaardigheden om in deze kritieke eerste minuten het juiste te doen. Dat begint bij het herkennen van de situatie, het alarmeren van hulpdiensten en het verlenen van adequate eerste hulp.

Stap 1: De situatie beoordelen

Voordat je eerste hulp verleent, beoordeel je altijd eerst de situatie. Dit voorkomt dat je zelf slachtoffer wordt:

• Is het veilig? Controleer of er gevaar is voor jezelf: verkeer, instortingsgevaar, giftige stoffen, elektriciteit of brand.
• Wat is er gebeurd? Probeer snel te begrijpen wat de oorzaak is van het letsel. Dit helpt bij het bepalen van de juiste eerste hulp.
• Hoeveel slachtoffers zijn er? Bij meerdere slachtoffers moet je prioriteiten stellen.
• Zijn er omstanders die kunnen helpen? Wijs specifieke taken toe: bel jij 112, haal jij de AED.

Stap 2: 112 bellen

In Nederland is 112 het alarmnummer voor alle noodsituaties. Wanneer je belt, is het belangrijk om kalm en duidelijk te communiceren:

• Waar is het ongeluk? Geef het exacte adres of een zo nauwkeurig mogelijke locatiebeschrijving.
• Wat is er gebeurd? Beschrijf kort de situatie.
• Hoeveel slachtoffers zijn er?
• Welk letsel hebben de slachtoffers?
• Hang niet op totdat de centralist aangeeft dat je kunt ophangen. De centralist kan je instructies geven voor eerste hulp.

In veel gevallen kan de meldkamer je telefonisch begeleiden bij het verlenen van eerste hulp, inclusief reanimatie-instructies. Zet je telefoon op de speaker zodat je je handen vrij hebt.

Reanimeren (CPR)

Reanimatie is de belangrijkste EHBO-vaardigheid die je kunt beheersen. Bij een hartstilstand stopt de bloedcirculatie en krijgen de hersenen geen zuurstof meer. Zonder ingrijpen overlijdt het slachtoffer binnen minuten. Door borstcompressies en beademingen neem je tijdelijk de functie van het hart over totdat professionele hulp arriveert.

Herkennen van een hartstilstand

• Het slachtoffer reageert niet op aanspreken en aanraken.
• Het slachtoffer ademt niet of ademt niet normaal (gaspen, rochelen of onregelmatige ademhaling telt als niet-normaal ademen).

Stappen bij reanimatie

1. Controleer bewustzijn: Spreek het slachtoffer aan en schud zachtjes aan de schouders. Geen reactie? Ga door.
2. Roep om hulp: Laat iemand 112 bellen en een AED halen. Ben je alleen? Bel zelf 112 en zet de telefoon op speaker.
3. Open de luchtweg: Kantel het hoofd voorzichtig naar achteren en til de kin op. Kijk, luister en voel maximaal 10 seconden of het slachtoffer normaal ademt.
4. Start borstcompressies: Plaats de hiel van je hand midden op de borstkas. Plaats je andere hand erop. Druk het borstbeen 5-6 centimeter in met een tempo van 100-120 compressies per minuut. Laat de borstkas na elke compressie volledig terugveren.
5. Geef beademingen: Na 30 compressies geef je 2 beademingen. Kantel het hoofd naar achteren, sluit de neus af en blaas 1 seconde in de mond totdat je de borstkas ziet rijzen. Duurt dit te lang of lukt het niet? Ga door met compressies.
6. Ga door in een ritme van 30:2 totdat de ambulance arriveert, het slachtoffer bijkomt, of je fysiek niet meer kunt.

AED (Automatische Externe Defibrillator): Als er een AED beschikbaar is, gebruik deze zo snel mogelijk. Zet het apparaat aan en volg de gesproken instructies op. De AED analyseert het hartritme en geeft alleen een schok als dat nodig is. Je kunt er niets fout mee doen. Ga na de schok direct door met reanimeren.

Stabiele zijligging

De stabiele zijligging is bedoeld voor bewusteloze slachtoffers die wel normaal ademen. In deze houding blijft de luchtweg open en kan eventueel braaksel uit de mond lopen, waardoor verstikking wordt voorkomen.

Hoe leg je iemand in de stabiele zijligging?

1. Kniel naast het slachtoffer. Leg de arm die het dichtst bij je is in een rechte hoek met de handpalm naar boven.
2. Pak de andere arm en leg de handrug tegen de wang die het dichtst bij je is. Houd deze vast.
3. Pak met je vrije hand de verste knie en trek deze omhoog zodat de voet plat op de grond staat.
4. Trek aan de opgetrokken knie zodat het slachtoffer naar je toe rolt. Zorg dat de bovenste knie in een rechte hoek blijft.
5. Kantel het hoofd voorzichtig naar achteren om de luchtweg open te houden.
6. Controleer regelmatig of het slachtoffer blijft ademen.

Wondverzorging

Wonden zijn een van de meest voorkomende verwondingen bij noodsituaties. Correct behandelen van een wond voorkomt infectie en bevordert genezing:

1. Was je handen of gebruik desinfecterende handgel voordat je een wond behandelt. Trek bij voorkeur wegwerphandschoenen aan.
2. Stop de bloeding: Druk met een schoon gaaskompres of doek stevig op de wond. Houd de druk minimaal 10 minuten aan. Til het kompres niet tussentijds op om te kijken.
3. Reinig de wond: Spoel de wond met schoon water om vuil en bacterien te verwijderen. Gebruik eventueel een antiseptisch middel.
4. Bedek de wond: Breng een steriel kompres aan en fixeer dit met hechtpleister of zwachtel.

Bij ernstige bloedingen die niet stoppen met directe druk, kan een tourniquet noodzakelijk zijn. Een tourniquet wordt strak om het ledemaat aangelegd boven de wond om de bloedtoevoer af te knijpen. Noteer altijd het tijdstip waarop de tourniquet is aangelegd en verwijder deze nooit zelf. Laat dit over aan professionele hulpverleners.

Ernstige bloedingen stelpen

Een ernstige bloeding is een van de gevaarlijkste situaties die je kunt tegenkomen. Bij een slagaderlijke bloeding (herkenbaar aan het ritmisch spuiten van helderrood bloed) kan iemand binnen enkele minuten fataal bloedverlies lijden. Handel als volgt:

• Druk direct en stevig op de wond met een kompres of schone doek.
• Houd de druk aan en wikkel verband strak om het kompres. Leg eventueel een tweede laag verband over het eerste als het doordrenkt raakt, zonder het eerste te verwijderen.
• Leg het gewonde lichaamsdeel hoger dan het hart als dat mogelijk is.
• Gebruik een tourniquet als directe druk onvoldoende is, vooral bij verwondingen aan armen of benen.

Volg een EHBO-cursus

Dit artikel geeft je een overzicht van de belangrijkste EHBO-vaardigheden, maar theorie is geen vervanging voor praktijk. Wij raden iedereen aan om een EHBO-cursus te volgen bij het Rode Kruis of het Oranje Kruis. Tijdens een cursus oefen je de technieken op een oefenpop en onder begeleiding van een instructeur. Herhaal de cursus elke twee tot drie jaar om je vaardigheden op peil te houden.

Zorg daarnaast dat je een goed uitgeruste EHBO-set in huis hebt. Bekijk onze EHBO-collectie voor kant-en-klare kits van Care Plus en losse EHBO-artikelen zoals een tourniquet en reddingsdeken. Voorbereiding begint met kennis en de juiste materialen.