Brandwonden behandelen: eerste hulp

Brandwonden zijn een van de pijnlijkste verwondingen die je kunt oplopen en ze komen vaker voor dan je denkt. Een pan kokend water die omvalt, een ongeluk bij de barbecue, contact met een heet oppervlak of in een noodsituatie: brand, explosies of contact met hete materialen. De eerste minuten na het oplopen van een brandwond zijn cruciaal voor het beperken van de schade en het bevorderen van de genezing. In dit artikel bespreken we hoe je brandwonden correct behandelt, welke fouten je moet vermijden en wanneer professionele medische hulp nodig is.

Soorten brandwonden

Brandwonden worden ingedeeld in drie graden, op basis van de diepte van de huidbeschadiging:

Eerstegraads brandwond

Alleen de opperhuid (epidermis) is beschadigd. De huid is rood, pijnlijk en kan licht gezwollen zijn, vergelijkbaar met een zonnebrand. Er ontstaan geen blaren. Eerstegraads brandwonden genezen doorgaans binnen een week zonder littekens.

Tweedegraads brandwond

De opperhuid en een deel van de lederhuid (dermis) zijn beschadigd. Kenmerkend zijn blaren gevuld met helder vocht, hevige pijn, roodheid en zwelling. Oppervlakkige tweedegraads brandwonden genezen meestal binnen twee tot drie weken. Diepe tweedegraads brandwonden kunnen littekens achterlaten en hebben soms medische behandeling nodig.

Derdegraads brandwond

De volledige huid is beschadigd, inclusief zenuwen, haarzakjes en zweetklieren. De huid kan wit, bruin of zwart verkleurd zijn en voelt leerachtig aan. Paradoxaal genoeg is een derdegraads brandwond vaak minder pijnlijk dan een tweedegraads brandwond, omdat de zenuwen beschadigd zijn. Derdegraads brandwonden vereisen altijd professionele medische behandeling en vaak huidtransplantatie.

Eerste hulp bij brandwonden: stap voor stap

Stap 1: Verwijder de bron

Zorg eerst dat de oorzaak van de brandwond wordt weggenomen:

• Bij brand: Blus de vlammen. Laat het slachtoffer stoppen, op de grond liggen en rollen (stop, drop, roll) om vlammen te doven. Gebruik een deken of jas om vlammen te smoren.
• Bij hete vloeistof: Verwijder doorweekte kleding zo snel mogelijk, tenzij deze aan de huid vastgeplakt zit.
• Bij contact met een heet voorwerp: Verwijder het voorwerp of het slachtoffer van het voorwerp.
• Bij chemische brandwonden: Spoel de aangedane huid overvloedig met water. Verwijder besmette kleding voorzichtig.

Belangrijk: Verwijder nooit kleding die aan de brandwond vastzit. Knip de kleding rondom de wond weg. Trek ook snel ringen, horloges en armbanden af in het brandwondgebied, want zwelling kan snel optreden waardoor sieraden gaan knellen.

Stap 2: Koel de brandwond

Koelen is de belangrijkste eerste hulpmaatregel bij brandwonden. Correct koelen vermindert de pijn, beperkt de diepte van de brandwond en vermindert zwelling:

• Koel met lauwwarm stromend water (15-20 graden Celsius) gedurende minimaal 10 minuten, bij voorkeur 20 minuten.
• Begin zo snel mogelijk met koelen. Hoe sneller je koelt, hoe beter het resultaat. Koelen is effectief tot drie uur na het oplopen van de brandwond, maar het effect is het grootst in de eerste 20 minuten.
• Koel alleen de brandwond, niet het hele lichaam. Vooral bij kinderen en ouderen is er risico op onderkoeling als het hele lichaam wordt gekoeld.

Wat je NIET moet doen bij het koelen

• Geen ijswater of ijs gebruiken. Extreem koud water of ijs beschadigt het weefsel verder en verhoogt het risico op onderkoeling.
• Geen boter, tandpasta, eiwit of andere huismiddeltjes op de brandwond aanbrengen. Deze middelen houden de warmte vast in de huid en verhogen het infectierisico.
• Geen koud water direct uit de koelkast. Lauwwarm kraanwater is ideaal.

Stap 3: Beoordeel de ernst

Na het koelen beoordeel je de ernst van de brandwond:

• Grootte: Gebruik de handpalm van het slachtoffer als maat. Een handpalm is ongeveer 1 procent van het lichaamsoppervlak. Brandwonden groter dan 5 procent bij volwassenen of 3 procent bij kinderen vereisen medische hulp.
• Diepte: Zijn er blaren? Is de huid wit of verkleurd? Voelt de huid gevoelloos aan?
• Locatie: Brandwonden in het gezicht, aan de handen, voeten, geslachtsdelen of over gewrichten zijn altijd reden voor medische hulp.

Stap 4: Bedek de brandwond

Na het koelen moet de brandwond beschermd worden tegen infectie en verdere beschadiging:

• Gebruik bij voorkeur een speciaal brandwondenkompres (hydrogel verband) als dit beschikbaar is in je EHBO-set. Dit houdt de wond vochtig en koelt na.
• Geen brandwondenkompres beschikbaar? Gebruik een steriel gaaskompres of schone, niet-pluizende doek. Leg dit losjes over de brandwond.
• Wikkel het verband niet te strak aan. Bij brandwonden treedt zwelling op en een te strak verband kan de doorbloeding belemmeren.
• Bij brandwonden aan vingers of tenen: Leg gaas tussen de vingers of tenen om te voorkomen dat ze aan elkaar vastplakken.

Stap 5: Pijnbestrijding

Brandwonden zijn extreem pijnlijk. Als je pijnstillers beschikbaar hebt in je EHBO-set:

• Paracetamol is de eerste keuze voor pijnverlichting.
• Ibuprofen kan helpen bij zowel pijn als ontsteking.
• Geef de pijnstiller zo snel mogelijk na het koelen.

Blaren: wel of niet openknijpen?

Dit is een van de meest gestelde vragen bij brandwonden en het antwoord is duidelijk: knijp of prik blaren nooit open.

Blaren zijn een natuurlijk beschermingsmechanisme van het lichaam. Het vocht in de blaar beschermt de onderliggende huid tegen infectie en bevordert de genezing. Als je een blaar openmaakt:

• Creeer je een open wond die vatbaar is voor bacterien.
• Verdwijnt de natuurlijke beschermlaag.
• Vertraagt de genezing.
• Neemt het risico op littekens toe.

Als een blaar vanzelf openbreekt, reinig de wond dan voorzichtig met schoon water en bedek hem met een steriel kompres. Verwijder de loszittende huid niet, deze dient als extra beschermlaag.

Wanneer is professionele medische hulp nodig?

Niet alle brandwonden kun je zelf behandelen. Zoek direct medische hulp in de volgende gevallen:

• Alle derdegraads brandwonden (witte, bruine of zwarte verkleuring, gevoelloze huid).
• Tweedegraads brandwonden groter dan een handpalm van het slachtoffer.
• Brandwonden in het gezicht, aan handen, voeten, geslachtsdelen, gewrichten of rondom de luchtwegen.
• Brandwonden bij kinderen jonger dan 5 jaar of ouderen boven 60 jaar. Zij hebben een dunner huid en hoger complicatierisico.
• Chemische of elektrische brandwonden. Deze vereisen altijd medische beoordeling omdat de schade dieper kan zijn dan zichtbaar.
• Inhalatietrauma: Als het slachtoffer rook of hete lucht heeft ingeademd (herkenbaar aan verbrande neusharen, roet rondom neus en mond, heesheid of benauwdheid).
• Brandwonden die na 2 weken niet genezen of tekenen van infectie vertonen (toenemende pijn, roodheid, pus, koorts).

Brandwonden bij noodsituaties

Bij rampen en noodsituaties is het risico op brandwonden verhoogd. Denk aan huisbranden, gasexplosies, omgevallen kaarsen bij stroomuitval of ongelukken met noodkooktoestellen. Juist in deze situaties is medische hulp vaak niet direct beschikbaar, wat het extra belangrijk maakt om zelf eerste hulp te kunnen verlenen.

Zorg dat je EHBO-set minimaal bevat:

• Steriele gaaskompressen in meerdere maten
• Zwachtel of fixatieverband
• Pijnstillers (paracetamol en ibuprofen)
• Een reddingsdeken om onderkoeling na het koelen te voorkomen

Een complete EHBO-kit zoals de Care Plus First Aid Kit Emergency bevat de materialen die je nodig hebt voor de eerste behandeling van brandwonden en andere verwondingen. Aangevuld met een tourniquet en extra verbandmiddelen ben je voorbereid op uiteenlopende verwondingen.

Voorbereid op brandwonden

Brandwonden zijn pijnlijk en kunnen ernstige gevolgen hebben, maar met de juiste eerste hulp beperk je de schade aanzienlijk. Onthoud de basisregels: koel met lauwwarm water, knijp geen blaren open en zoek medische hulp bij ernstige brandwonden. Zorg dat je EHBO-set compleet is en dat je gezinsleden weten wat ze moeten doen. Bekijk onze EHBO-collectie voor EHBO-kits, reddingsdekens en andere materialen die je helpen om voorbereid te zijn.