Medicijnen bewaren in noodsituaties: temperatuur en houdbaarheid

Het is een warme avond in juli als om half tien de stroom uitvalt. De lampen gaan uit, de airco valt uit en in de deur van de koelkast liggen je insulinepennen. Hoe lang blijven die goed? En de doosjes in het kastje op zolder, waar het overdag dertig graden werd: kun je die nog gebruiken? Op zo'n moment wil je het antwoord al weten, want de apotheek kan net zo goed zonder stroom zitten.

Medicijnen zijn het deel van je noodpakket waar je vaak pas aan denkt als je ze mist. Dat is niet gek: zolang de apotheek gewoon open en bereikbaar is, voelt een extra voorraad overbodig. Met een paar keuzes vooraf weet je straks wel wat je moet doen. Hoeveel heb je in huis nodig, wat voeg je toe zonder recept, en hoe bewaar je alles goed bij stroomuitval en hitte?

Hoeveel medicijnen heb je nodig in een noodsituatie?

De overheid adviseert om 72 uur zelf door te kunnen komen, en Apotheek.nl houdt voor je dagelijkse medicijnen dezelfde ondergrens aan: minimaal 72 uur voorraad. Wij adviseren ruimer: zorg voor je eigen medicijnen, zoals bloeddrukverlagers, insuline, inhalers of bloedverdunners, voor minimaal een week. Een storing of evacuatie duurt soms langer dan drie dagen, en juist dan wil je niet hoeven tellen hoeveel tabletten er nog in de strip zitten. Overleg wel altijd eerst met je arts of apotheker of dat voor jouw medicijnen kan en hoe je ze het best bewaart.

Een voorraad opbouwen is meestal eenvoudiger dan het klinkt. Chronische medicijnen krijg je vaak al voor drie maanden mee. Apotheek.nl geeft daarnaast een paar handige tips: vraag of je apotheek een herhaalservice heeft, vraag je arts om een jaarrecept zodat je niet op een nieuw recept hoeft te wachten, en vraag je medicijnen ruim op tijd aan. De KNMP, de beroepsvereniging van apothekers, noemt een tot twee weken voordat je voorraad op is. Zo zit er altijd een buffer in je kast, zonder dat je iets extra hoeft te bestellen.

Krijg je je medicijnen in een medicijnrol, dan ligt het anders. De apotheek levert een nieuwe rol pas aansluitend op de vorige, en de KNMP raadt extra rollen af. Overleg daarom met je arts of apotheek wat in jouw situatie kan.

Wat stop je zonder recept in je noodpakket?

Ook als je geen vaste medicijnen gebruikt, horen er een paar middelen in je noodpakket. Paracetamol, ibuprofen en ORS zijn goede aanvullingen. ORS is een poeder met zouten en suiker dat je in water oplost, en het vult het vocht en de zouten aan die je verliest bij diarree of overgeven. Wij hebben zelf Care Plus O.R.S. in ons assortiment. Hoeveel je van een middel neemt, lees je in de bijsluiter of vraag je aan je apotheker. Dat geldt ook voor kinderen: voor hen zijn er aparte varianten, en je apotheker weet welke past.

Zelf gebruik ik gelukkig geen medicijnen, maar in mijn eigen noodpakket zitten wel paracetamol en ORS. Die liggen gewoon in de kist, bij de rest van de spullen, zodat ik ze niet hoef te zoeken. De KNMP noemt voor de huisapotheek daarnaast een allergietablet, een neusspray met zoutoplossing en eventueel loperamide tegen diarree. Heeft iemand in je gezin een bekende allergie, dan is het advies van de arts leidend. Is er een adrenaline-auto-injector voorgeschreven, zorg dan voor een reserve en vertel je huisgenoten waar hij ligt.

Wondjes en brandwonden: water in plaats van zalf

Oudere lijstjes voor een noodpakket noemen vaak jodium voor kleine wonden of een brandwondenzalf. Thuisarts adviseert iets anders. Een schaafwond spoel je schoon met water; een ontsmettingsmiddel zoals jodium werkt niet beter en is pas zinvol als er geen water is. Bij een brandwond koel je direct 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend water en smeer je er niets op. Flammazine, een crème die in die lijstjes vaak opduikt, krijg je alleen op recept. Het verband, de gaasjes en de pleisters die je daarna nodig hebt, zitten in een goede EHBO-set.

Medicijnen bewaren: de bijsluiter is leidend

De meeste medicijnen bewaar je bij kamertemperatuur, tussen 15 en 25 graden, op een droge plek. Apotheek.nl noemt een droge, afgesloten kast de beste plek: daar blijft het meestal onder de 25 graden, ook tijdens een hittegolf. De badkamer is te vochtig, en in de koelkast horen alleen medicijnen waarbij dat op het etiket of in de bijsluiter staat. Vloeistoffen, zetpillen en oogdruppels zet je dus niet zomaar koud weg.

Voor de medicijnen in je noodpakket geldt hetzelfde: volg de bijsluiter of het advies van je arts, dan zit je altijd goed. Ze hoeven niet per se in je EHBO-set. Het belangrijkste is dat je weet waar ze liggen, dat iedereen in huis ze kan vinden en dat je ze in één keer kunt meenemen als je je huis uit moet.

Stroomuitval: wat doe je met koelkastmedicijnen?

Valt de stroom uit, dan lijkt het logisch om je medicijnen meteen uit de koelkast te halen. De KNMP adviseert het omgekeerde: laat koelkastmedicijnen zo lang mogelijk in de koelkast, ook als er geen stroom meer is, en open de deur zo weinig mogelijk. Elke keer dat je hem opent, stroomt er koude lucht uit en warme lucht in.

Voor insuline geeft de KNMP een concreet houvast: buiten de koelkast is insuline bij kamertemperatuur meestal vier weken houdbaar. Het mag niet bevriezen, en voordat je injecteert, controleer je de pen of ampul op troebelheid. Welke termijn voor jouw insuline geldt, staat in de bijsluiter. Voor andere koelkastmedicijnen, zoals sommige oogdruppels en injecties, verschilt de houdbaarheid buiten de koelkast per middel. Lees de bijsluiter of vraag het je apotheker, het liefst nu al, zodat je het antwoord hebt voordat de stroom uitvalt.

Ben je voor je gezondheid afhankelijk van stroom, bijvoorbeeld voor een medisch apparaat? Bespreek dan met je arts of zorgverlener wat je bij een langere storing doet. Voor een apparaat dat moet blijven werken, kan een groot mobiel energiestation een oplossing zijn; een powerbank is daar meestal niet genoeg voor.

Hitte: houd je medicijnen uit de warmte

Ook in Nederland zijn er tegenwoordig regelmatig zomerse dagen boven de dertig graden, en warmte is slecht voor de meeste medicijnen. Apotheek.nl geeft een paar vaste regels. Laat medicijnen nooit in een warme auto liggen, en berg ze op in een tas in plaats van in je broekzak, waar ze te warm worden. Houd ze nooit een kwartier of langer in de warmte. Zetpillen kunnen bij warmte smelten. Neem je koelkastmedicijnen mee op een warme dag, gebruik dan een koeltas en vraag je apotheek welke geschikt is.

Thuis is die droge, afgesloten kast meestal goed genoeg. Kies wel een kast op een koele plek, dus niet op een zolder die overdag opwarmt of in een vensterbank in de zon.

Twijfel je of een medicijn nog goed is?

Heeft een medicijn te lang in de warmte gelegen, is de koelkast dagen uit geweest of ziet het er anders uit dan normaal, gebruik het dan niet op de gok. Vraag je apotheker om advies, want die weet per middel wat nog kan. Verlopen medicijnen lever je in bij de apotheek of de milieustraat, niet bij het huisvuil.

Maak een medicijnenlijst en vertel je huisgenoten waar alles ligt

Een voorraad heeft weinig zin als niemand weet wat erin zit. Maak voor elk gezinslid dat medicijnen gebruikt een overzicht met de naam van het medicijn, de dosering, wanneer je het inneemt, wie het heeft voorgeschreven en waar de extra voorraad ligt. Je apotheek kan ook een medicatieoverzicht voor je uitprinten. Bewaar de lijst op papier bij je noodpakket, want een foto op je telefoon helpt je niet als de batterij leeg is.

Apotheek.nl adviseert ook om je familie te vertellen welke medicijnen je gebruikt, en om bij een levensbedreigende ziekte altijd een geneesmiddelenpaspoort bij de hand te hebben. In ons persoonlijke noodplan zit een aparte pagina voor je medicijnenlijst, zodat alles op één plek staat.

Begin aan de keukentafel

Een goede medicijnvoorraad regel je in een kwartier. Pak je medicijnen erbij, lees in de bijsluiters hoe je ze bewaart en schrijf de houdbaarheidsdata op. Dan zie je bij de halfjaarlijkse controle van je noodpakket meteen wat vervangen moet. Vul daarna aan wat ontbreekt: een week extra van je eigen medicijnen, in overleg met je arts, en paracetamol, ibuprofen en ORS voor het hele gezin. Heb je nog geen noodpakket, dan zit er in onze noodpakketten al een EHBO-set als basis; de middelen uit deze blog voeg je zelf toe.