Aardbevingsrisico in Nederland: hoe reëel is het?

Aardbevingen zijn iets voor Japan, Turkije of Californië. Niet voor Nederland. Toch? Dat dachten de meeste Nederlanders tot de aardbeving bij Huizinge in 2012, met een magnitude van 3,6 op de schaal van Richter. Sindsdien is het aardbevingsrisico in Nederland, en met name in Groningen, een nationaal thema. Maar hoe reëel is het risico eigenlijk? Kun je je erop voorbereiden? En wat doe je tijdens een aardbeving? In dit artikel brengen we het Nederlandse aardbevingsrisico in kaart, op basis van informatie van het KNMI en de Rijksoverheid, en geven we praktische voorbereidingstips.

Aardbevingen in Nederland: twee soorten

Nederland kent twee typen aardbevingen, elk met eigen kenmerken en risico's:

1. Geïnduceerde aardbevingen (Groningen)

De aardbevingen in Groningen worden veroorzaakt door de gaswinning uit het Groningenveld, het grootste aardgasveld van Europa. Door het leegpompen van gas daalt de druk in de ondergrond, waardoor gesteentelagen verschuiven en bevingen ontstaan. Het KNMI registreert sinds 1986 aardbevingen in dit gebied. De belangrijkste feiten:

• Sinds 1986 zijn er meer dan 1.500 aardbevingen geregistreerd in het Groningenveld.
• De zwaarste beving bij Huizinge (2012) had een magnitude van 3,6.
• Duizenden woningen hebben schade opgelopen, variërend van scheuren in muren tot onbewoonbaar verklaarde panden.
• De gaswinning is per 1 oktober 2023 officieel beëindigd, maar het KNMI waarschuwt dat bevingen nog jaren kunnen nawerken doordat de ondergrond zich aanpast aan de nieuwe drukverhoudingen.

2. Natuurlijke (tektonische) aardbevingen

Nederland ligt aan de rand van de Europese plaat en kent een bescheiden maar reëel tektonisch risico. Het zuiden van Limburg en het grensgebied met Duitsland en België liggen in de Roerdalslenk, een actieve breukzone. Historische aardbevingen in deze regio:

• 1992 – Roermond: magnitude 5,8, de zwaarste geregistreerde natuurlijke aardbeving in Nederland. Voelbaar in heel Nederland, België en Duitsland. Aanzienlijke schade aan gebouwen in Limburg.
• 2002 – Eschweiler (Duitsland): magnitude 4,9, goed voelbaar in Zuid-Limburg.
• Diverse kleinere bevingen: het KNMI registreert jaarlijks meerdere kleine tektonische bevingen in Zuid-Limburg en Noord-Brabant.

Het KNMI benadrukt dat een aardbeving van magnitude 6 of hoger in Zuid-Limburg niet uitgesloten is, hoewel de kans klein is. De terugkeertijd voor een dergelijke beving wordt geschat op honderden tot duizenden jaren.

Hoe meet en monitort het KNMI aardbevingen?

Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) beheert het nationale seismologische meetnetwerk. Dit netwerk bestaat uit tientallen seismometers verspreid over heel Nederland, met een verdichting in Groningen en Zuid-Limburg. Het KNMI publiceert alle geregistreerde bevingen op knmi.nl en via de KNMI-app. Je kunt hier zien:

• Locatie, diepte en magnitude van elke beving.
• Historische overzichten en kaarten van seismische activiteit.
• Informatie over het verschil tussen geïnduceerde en natuurlijke bevingen.

Wat voel je bij een aardbeving?

De ervaring van een aardbeving hangt af van de magnitude, de diepte en je afstand tot het epicentrum:

• Magnitude 2-3: licht trillen, vergelijkbaar met een zware vrachtwagen die langsrijdt. Niet iedereen voelt het.
• Magnitude 3-4: duidelijk voelbaar. Rammelen van servies en ramen, schudden van meubels. Lichte schade mogelijk: scheuren in stucwerk, vallende objecten.
• Magnitude 4-5: sterk voelbaar. Moeilijk om te blijven staan. Schade aan gebouwen: scheuren in muren, vallende schoorstenen, kapotte ruiten.
• Magnitude 5+: zware beving. Structurele schade aan gebouwen, instortingsgevaar bij oudere constructies, vallende gevels en dakpannen.

Wat doe je tijdens een aardbeving?

De internationale richtlijn voor gedrag tijdens een aardbeving is Drop, Cover, Hold On (bukken, dekking zoeken, vasthouden). In het Nederlands:

1. Laat je zakken: ga op je handen en knieën zitten. Dit voorkomt dat je omvalt en geeft je stabiliteit.
2. Zoek dekking: kruip onder een stevig bureau of tafel. Bescherm je hoofd en nek met je armen als er geen meubilair in de buurt is.
3. Houd vast: houd het meubel vast en beweeg mee als het verschuift. Blijf in deze positie totdat het schudden stopt.

Waar je moet zijn

• Binnenshuis: blijf binnen. Ga niet in een deuropening staan (dit is een mythe). Ga weg van ramen, spiegels, boekenkasten en andere objecten die kunnen vallen.
• Buitenshuis: ga weg van gebouwen, bomen, lantaarnpalen en elektriciteitskabels. Ga in een open ruimte op je knieën zitten en bescherm je hoofd.
• In de auto: stop veilig aan de kant van de weg, weg van bruggen, viaducten en gebouwen. Blijf in de auto totdat het schudden stopt.

Hoe bereid je je huis voor?

In aardbevingsgevoelige gebieden kun je maatregelen nemen om schade en letsel te beperken:

• Bevestig hoge meubels aan de muur: boekenkasten, kasten en dressoirs kunnen omvallen bij een beving. Gebruik meubelbevestigingsstrippen of L-beugels.
• Beveilig losse objecten: zet geen zware objecten op hoge planken. Gebruik museumwas of antislipmatten onder vazen, beeldjes en andere breekbare objecten.
• Controleer je schoorsteen: schoorstenen zijn extra kwetsbaar bij aardbevingen. Laat een vakman de staat controleren, vooral bij oudere woningen.
• Ken je huis: weet waar de hoofdkranen zitten voor gas, water en elektriciteit, zodat je deze snel kunt afsluiten na een beving.
• Noodpakket: heb een noodpakket gereed met water, voedsel, EHBO-materiaal, zaklamp en noodradio. Na een zware beving kan de infrastructuur dagen verstoord zijn.

Na de aardbeving

Wanneer het schudden stopt, handel je als volgt:

1. Controleer jezelf en anderen op verwondingen. Verleen eerste hulp waar nodig.
2. Wees alert op naschokken. Deze zijn meestal zwakker maar kunnen extra schade veroorzaken aan verzwakte constructies.
3. Controleer je woning op zichtbare schade: scheuren in muren, lekkende leidingen, gaslucht. Bij gaslucht: sluit de hoofdkraan, open ramen en verlaat het huis.
4. Gebruik geen open vuur totdat je zeker weet dat er geen gaslekkage is.
5. Luister naar de calamiteitenzender via je noodradio voor instructies van de autoriteiten.
6. Meld schade bij je gemeente en verzekeraar. In Groningen kan schade gemeld worden bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG).

Voorbereid zijn is niet overdreven

Aardbevingen in Nederland zijn minder krachtig dan in tectonisch actieve zones elders in de wereld, maar het risico is reëel, zowel in Groningen als in Zuid-Limburg. Een beving van magnitude 4 of hoger kan al serieuze schade en letsel veroorzaken. Met eenvoudige maatregelen zoals meubels bevestigen, een noodpakket klaar hebben en weten hoe je moet reageren, vergroot je de veiligheid van je huishouden aanzienlijk. Bekijk bij RampReady ons aanbod van noodpakketten en noodradio's om voorbereid te zijn op het onverwachte. Voor meer informatie over aardbevingen in Nederland, bezoek de website van het KNMI.