Terrorisme en veiligheidsincidenten: NCTV dreigingsniveaus

Terrorisme is een van de meest onvoorspelbare dreigingen van onze tijd. In tegenstelling tot natuurrampen of technische storingen kun je een terroristische aanslag niet zien aankomen aan de hand van weermodellen of systeemwaarschuwingen. Toch is Nederland niet onvoorbereid. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) analyseert continu de dreiging en publiceert het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN). In dit artikel leggen we uit hoe het dreigingssysteem werkt, wat de verschillende niveaus betekenen en hoe je als burger kunt handelen bij een veiligheidsincident.

Wat is de NCTV?

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) valt onder het Ministerie van Justitie en Veiligheid en is verantwoordelijk voor de coördinatie van terrorismebestrijding en crisisbeheersing in Nederland. De NCTV analyseert dreigingen, coördineert de respons bij incidenten en adviseert de overheid over beveiligingsmaatregelen. De NCTV publiceert periodiek het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN), een analyse van de actuele terroristische dreiging.

De vijf dreigingsniveaus

Nederland hanteert een systeem van vijf dreigingsniveaus, die aangeven hoe groot de kans op een terroristische aanslag wordt ingeschat:

Niveau 1: Minimaal

Er is vrijwel geen dreiging. Dit niveau is in de praktijk zelden of nooit van toepassing. Het betekent dat er geen enkele indicatie is van terroristische activiteit gericht op Nederland.

Niveau 2: Beperkt

De kans op een aanslag is klein. Er zijn geen concrete dreigingen, maar het risico is niet volledig afwezig. Standaard beveiligingsmaatregelen zijn van kracht.

Niveau 3: Aanzienlijk

De kans op een aanslag is reëel. Er zijn aanwijzingen dat personen of netwerken de intentie en mogelijk de capaciteit hebben om een aanslag te plegen. Dit is het niveau waarop Nederland zich al jaren bevindt. Verhoogde waakzaamheid van veiligheidsdiensten en zichtbare beveiligingsmaatregelen bij kwetsbare locaties.

Niveau 4: Substantieel

De kans op een aanslag is groot. Er zijn concrete aanwijzingen voor een op handen zijnde aanslag. Intensieve beveiligingsmaatregelen worden genomen: extra politie-inzet, bewaking van kwetsbare objecten, mogelijk publieke waarschuwingen.

Niveau 5: Kritiek

De kans op een aanslag is zeer groot en mogelijk acuut. Dit niveau wordt alleen afgekondigd wanneer er zeer specifieke en betrouwbare informatie is over een op handen zijnde aanslag. Maximale beveiligingsmaatregelen worden geactiveerd.

Het actuele dreigingsniveau is te vinden op nctv.nl. De NCTV benadrukt dat het dreigingsniveau een inschatting is gebaseerd op alle beschikbare informatie, maar nooit een garantie kan geven over het daadwerkelijk plaatsvinden van een aanslag.

Aanslagen in Nederland en Europa

Terrorisme is geen abstract risico. Europa heeft de afgelopen jaren meerdere ernstige aanslagen meegemaakt:

• 2019 – Utrecht (Nederland): schietpartij in een tram op het 24 Oktoberplein. Vier doden en meerdere gewonden.
• 2016 – Brussel (België): bomaanslagen op de luchthaven en een metrostation. 32 doden en meer dan 300 gewonden.
• 2016 – Nice (Frankrijk): een vrachtwagen reed in op de menigte tijdens Quatorze Juillet. 86 doden.
• 2015 – Parijs (Frankrijk): gecoördineerde aanslagen op het Bataclan-theater en andere locaties. 130 doden.
• 2017 – Manchester (VK): bomaanslag na een concert in de Manchester Arena. 22 doden.

Deze aanslagen tonen aan dat terrorisme op elke plek en elk moment kan toeslaan. Het doel is altijd maximale impact en angst. Voorbereiding betekent niet dat je in angst leeft, maar dat je weet hoe je moet handelen als het onverwachte gebeurt.

Hoe herken je een verdachte situatie?

De politie en de NCTV roepen burgers op om waakzaam te zijn zonder wantrouwig te worden. Meld verdachte situaties via 0900-8844 (politie) of bel 112 bij acuut gevaar. Let op het volgende:

• Achtergelaten tassen of pakketten op drukke plekken, in het openbaar vervoer of bij evenementen.
• Personen die zich opvallend gedragen: filmen van beveiligingscamera's, nooduitgangen of bewakingspersoneel.
• Voertuigen op ongewone plekken: geparkeerd bij ingangen van evenementen, overheidsgebouwen of drukke winkelstraten.
• Personen die zichtbaar nerveus zijn en zich onnatuurlijk gedragen in een menigte.

Het devies is: vertrouw op je intuïtie. Als iets niet klopt, meld het. Liever tien keer onterecht gebeld dan één keer te laat.

Wat doe je bij een aanslag of veiligheidsincident?

De drie basisprincipes bij een terroristisch incident zijn internationaal erkend: Vlucht, Verschuil, Vertel (Run, Hide, Tell).

1. Vlucht

• Ren weg van het gevaar. Laat persoonlijke bezittingen achter.
• Neem anderen mee als dat kan, maar wacht niet als ze niet willen komen.
• Zoek de dichtstbijzijnde uitgang of vluchtroute. Ken altijd de nooduitgangen als je een gebouw binnengaat.
• Ren in zigzagpatroon als er geschoten wordt.
• Blijf rennen totdat je op een veilige afstand bent.

2. Verschuil

Als vluchten niet mogelijk is:

• Zoek een kamer of ruimte die je kunt afsluiten.
• Barricadeer de deur met meubels.
• Blijf weg van ramen en deuren.
• Zet je telefoon op stil (niet op trillen). Schakel meldingsgeluiden uit.
• Blijf stil en laag bij de grond.

3. Vertel

• Bel 112 zodra het veilig is.
• Geef door: je locatie, het type incident (schietpartij, explosie, voertuig), het aantal daders voor zover je weet, een beschrijving van de dader(s).
• Volg de instructies van de politie en hulpdiensten op.
• Steek je handen omhoog en maak geen plotse bewegingen als je de politie tegenkomt. Zij weten niet wie dader en wie slachtoffer is.

Voorbereiding op openbare plekken

Je hoeft niet paranoïde te worden, maar een basisniveau van bewustzijn kan levensreddend zijn. Maak er een gewoonte van om bij het betreden van openbare gelegenheden het volgende te doen:

• Lokaliseer de nooduitgangen: in bioscopen, theaters, winkelcentra, stations en restaurants.
• Kies een zitplaats bij een uitgang: als dat mogelijk is zonder obsessief over te komen.
• Heb je telefoon opgeladen: zodat je 112 kunt bellen.
• Spreek met je gezin af: wat te doen als jullie gescheiden raken bij een incident. Waar is het ontmoetingspunt?

Mentale voorbereiding

De psychologische impact van terrorisme reikt verder dan het directe incident. Angst, onzekerheid en een gevoel van onveiligheid kunnen lang aanhouden, ook bij mensen die niet direct betrokken waren. Een paar richtlijnen voor mentale weerbaarheid:

• Beperk de blootstelling aan beelden: herhaaldelijk kijken naar beelden van een aanslag vergroot angst en stress. Beperk het volgen van nieuws tot vaste momenten.
• Praat erover: met gezinsleden, vrienden of collega's. Deel je gevoelens en zorgen.
• Zoek hulp als het nodig is: bij aanhoudende angst, slaapproblemen of vermijdingsgedrag, neem contact op met de huisarts of Slachtofferhulp Nederland (0900-0101).
• Laat je niet leiden door angst: het doel van terrorisme is angst zaaien. Door je dagelijks leven te blijven leven, ontzeg je terroristen hun doel.

Blijf geïnformeerd en voorbereid

Terrorisme is een reëel maar statistisch klein risico. De kans dat je persoonlijk betrokken raakt bij een aanslag is uiterst klein. Maar weten hoe je moet handelen kan het verschil maken tussen paniek en adequaat optreden. Houd het actuele dreigingsniveau in de gaten via de NCTV, bespreek het principe Vlucht-Verschuil-Vertel met je gezin, en wees bewust van je omgeving zonder in angst te leven. Bij RampReady geloven we dat voorbereiding begint met kennis. Bekijk onze kennisbank voor meer artikelen over uiteenlopende noodsituaties en ontdek ons aanbod van noodpakketten en EHBO-benodigdheden om je weerbaarheid te vergroten.