Extreme hitte: zo bescherm je jezelf en je gezin

Nederland wordt steeds vaker getroffen door extreme hitteperiodes. Temperaturen boven de 35 graden Celsius komen vaker voor dan ooit en hittegolven duren langer. Wat veel mensen onderschatten is dat hitte een van de dodelijkste weersfenomenen is: tijdens de hittegolf van 2006 overleden in Nederland naar schatting 1.000 mensen meer dan normaal. Het RIVM heeft daarom het Nationaal Hitteplan ontwikkeld, dat wordt geactiveerd bij aanhoudend hoge temperaturen. In dit artikel lees je hoe je jezelf en je gezin beschermt tijdens extreme hitte, wie extra kwetsbaar is en welke maatregelen je nu al kunt treffen.

Het Nationaal Hitteplan van het RIVM

Het RIVM activeert het Nationaal Hitteplan wanneer het KNMI waarschuwt voor aanhoudend hoge temperaturen. Het plan richt zich op het beschermen van kwetsbare groepen en het informeren van zorgprofessionals, gemeenten en de bevolking. Bij activering van het hitteplan worden de volgende maatregelen genomen:

• GGD'en en zorginstellingen worden gealarmeerd om extra aandacht te besteden aan kwetsbare clienten.
• Gemeenten openen koele opvanglocaties en verstrekken informatie aan inwoners.
• Het RIVM publiceert adviezen via de website en media.
• Zorgprofessionals controleren actief of kwetsbare personen voldoende drinken en niet oververhit raken.

Je kunt de actuele status van het hitteplan volgen op de website van het RIVM (rivm.nl/hitte). Meld je aan voor waarschuwingen zodat je tijdig op de hoogte bent.

Wie zijn extra kwetsbaar bij hitte?

Extreme hitte is voor iedereen belastend, maar sommige groepen lopen een aanzienlijk hoger risico op gezondheidsproblemen:

Ouderen (65+)

Het lichaam van ouderen reguleert temperatuur minder efficient. Het dorstgevoel neemt af met de leeftijd, waardoor ouderen onvoldoende drinken. Daarnaast gebruiken veel ouderen medicijnen die de warmteregulatie beinvloeden, zoals plaspillen, bloeddrukverlagers en psychofarmaca. Alleenwonende ouderen hebben bovendien niemand die let op tekenen van oververhitting.

Jonge kinderen en baby's

Baby's en jonge kinderen kunnen hun lichaamstemperatuur nog niet goed reguleren. Ze zijn volledig afhankelijk van volwassenen voor hydratatie en verkoeling. Laat een kind nooit alleen in een auto, zelfs niet voor even. Bij 30 graden buitentemperatuur kan de temperatuur in een auto binnen 10 minuten oplopen tot boven de 50 graden.

Overige risicogroepen

• Mensen met chronische aandoeningen: Hart- en vaatziekten, longaandoeningen, nierproblemen en diabetes verhogen het risico op hittegerelateerde klachten.
• Zwangere vrouwen: De extra belasting op het lichaam maakt zwangere vrouwen gevoeliger voor hitte.
• Mensen die buiten werken: Bouwvakkers, tuinders en bezorgers zijn langdurig blootgesteld aan directe zon en hitte.
• Sporters: Intensieve fysieke inspanning bij hitte kan snel leiden tot oververhitting en uitdroging.

Hitteklachten herkennen

Het is essentieel dat je de signalen van hittegerelateerde gezondheidsproblemen herkent. Er zijn drie stadia, elk met toenemende ernst:

Hitte-uitputting

Dit is het eerste serieuze stadium. Symptomen zijn:

• Hevig zweten
• Bleek en klam aanvoelen
• Misselijkheid en duizeligheid
• Hoofdpijn en vermoeidheid
• Spierkrampen
• Snelle, zwakke hartslag

Actie: Breng de persoon naar een koele plek, laat hem of haar liggen met de benen iets omhoog, geef water in kleine slokjes en koel het lichaam met natte doeken.

Zonnesteek (hitteberoerte)

Dit is een levensbedreigende situatie waarbij het lichaam de temperatuurregulatie volledig verliest. Symptomen zijn:

• Lichaamstemperatuur boven 40 graden Celsius
• Rode, hete en droge huid (geen zweet meer)
• Verwardheid, agressie of bewusteloosheid
• Snelle, sterke hartslag
• Toevallen

Actie: Bel onmiddellijk 112. Koel het lichaam actief met koud water, ijs in de liezen en oksels, en natte lakens. Dit is een medisch noodgeval.

Praktische maatregelen: je huis koel houden

Een koel huis is je belangrijkste bescherming tegen extreme hitte. Met de juiste maatregelen kun je de binnentemperatuur aanzienlijk verlagen:

Overdag

• Sluit ramen, gordijnen en rolluiken: Zodra de buitentemperatuur hoger wordt dan de binnentemperatuur (meestal rond 10 uur 's ochtends), sluit je alles af. Buitenzonwering is tot vijf keer effectiever dan binnenzonwering.
• Gebruik reflecterende folie: Plak zonwerend folie op ramen aan de zuidkant voor extra isolatie.
• Vermijd warmtebronnen: Gebruik de oven en het fornuis zo min mogelijk. Kook buiten op een barbecue of eet koude maaltijden. Schakel overbodige apparaten en lampen uit, want deze produceren warmte.
• Creeer een koele kamer: Richt een kamer aan de noordkant van je woning in als koele verblijfruimte. Isoleer deze zo goed mogelijk van de rest van het huis.

's Nachts

• Ventileer zodra het afkoelt: Open ramen en deuren aan tegenovergestelde zijden van de woning voor doorstroming zodra de buitentemperatuur lager is dan binnen.
• Gebruik een ventilator strategisch: Plaats een ventilator voor een open raam om koele nachtlucht naar binnen te trekken. Let op: bij temperaturen boven 35 graden kan een ventilator de situatie verergeren door warme lucht rond te blazen.
• Slaap laag: Warme lucht stijgt op. Slaap op de laagste verdieping of zelfs op de grond voor de koelste nachtrust.

Hydratatie: voldoende en juist drinken

Voldoende drinken is de belangrijkste maatregel bij hitte. Maar er zijn nuances die veel mensen niet kennen:

• Drink minimaal 2 liter per dag, en bij hitte en inspanning tot 3 liter. Wacht niet tot je dorst hebt, want dorstgevoel loopt achter op het daadwerkelijke vochttekort.
• Drink regelmatig kleine hoeveelheden in plaats van af en toe veel. Grote hoeveelheden in een keer worden minder goed opgenomen.
• Vermijd alcohol en cafeine: Beide werken vochtafdrijvend en verergeren uitdroging.
• Drink niet ijskoud: Dit lijkt verfrissend, maar je lichaam moet energie gebruiken om het koude water op te warmen, wat extra warmte genereert. Kamertemperatuur of licht gekoeld is beter.
• Voeg elektrolyten toe: Bij hevig zweten verlies je niet alleen vocht maar ook zouten. Voeg een snufje zout toe aan je water of gebruik een ORS-oplossing (Oral Rehydration Solution).

Noodvoorraden aanleggen voor hitteperiodes

Extreme hitte kan samenvallen met andere problemen, zoals stroomuitval door overbelasting van het elektriciteitsnet. Zorg daarom voor de volgende voorraden:

• Extra drinkwater: Minimaal 3 liter per persoon per dag, voor ten minste 3 dagen.
• Koelelementen: Vries plastic flessen water in. Deze kun je gebruiken om je lichaam te koelen en bij stroomuitval om de koelkast langer koel te houden.
• Batterij-aangedreven ventilator: Als de stroom uitvalt, is een kleine draagbare ventilator op batterijen een uitkomst.
• Zonnebrandcreme en hoofddekking: SPF 30 of hoger, en een lichtkleurige hoed met brede rand.
• EHBO-materiaal: Koelcompressen, ORS-zakjes en een thermometer.

Hitte en stroomuitval: een gevaarlijke combinatie

Tijdens hitteperiodes draait de airconditioning en koeling op volle toeren, wat het elektriciteitsnet zwaar belast. Stroomuitval tijdens extreme hitte is een realistisch scenario. Zonder stroom vallen airconditioning, ventilatoren en koelkasten uit. In dit geval:

• Trek je terug in de koelste ruimte van je woning, meestal de kelder of een kamer aan de noordkant op de begane grond.
• Gebruik natte handdoeken en koelelementen om je lichaam te koelen.
• Beperk fysieke inspanning tot het absolute minimum.
• Controleer regelmatig kwetsbare buren, vooral alleenwonende ouderen.
• Zoek indien nodig verkoeling in een openbaar gebouw met noodstroom, zoals een winkelcentrum, bibliotheek of gemeentehuis.

Bereid je voor op de volgende hittegolf

Extreme hitte wordt de komende jaren steeds normaler door klimaatverandering. Wacht niet op de volgende hittegolf om maatregelen te nemen. Investeer in buitenzonwering, zorg voor voldoende watervoorraden en maak afspraken met kwetsbare mensen in je omgeving. Houd de waarschuwingen van het RIVM en het KNMI in de gaten en weet wat je moet doen als het hitteplan wordt geactiveerd.

Bij RampReady vind je noodpakketten die ook bij extreme hitte van pas komen, met onder andere waterfilters, EHBO-benodigdheden en communicatiemiddelen. Bekijk ons aanbod en zorg dat je voorbereid bent, niet alleen op kou en storm, maar ook op de steeds intensere zomers die ons te wachten staan.