Klimaatverandering en noodvoorbereiding: wat verandert er?

Het klimaat in Nederland verandert en dat heeft directe gevolgen voor de noodsituaties waarop je je moet voorbereiden. Het KNMI heeft in de klimaatscenario's voor 2050 en 2100 duidelijk geschetst wat ons te wachten staat: hevigere regenbuien, langere droogteperioden, warmere zomers, stijgende zeespiegels en frequentere stormen. De vraag is niet meer of het klimaat verandert, maar hoe snel en hoe ingrijpend. In dit artikel bespreken we wat de veranderingen concreet betekenen voor jouw noodvoorbereiding en hoe je je aanpast aan een wereld waarin extremen de norm worden.

De KNMI klimaatscenario's: wat staat ons te wachten?

Het KNMI heeft in 2023 de nieuwste klimaatscenario's gepubliceerd, gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke inzichten. Deze scenario's schetsen vier mogelijke toekomstbeelden voor het Nederlandse klimaat, afhankelijk van de hoeveelheid broeikasgassen die wereldwijd wordt uitgestoten en veranderingen in luchtstromingspatronen:

• Scenario Laag: Beperkte opwarming door sterke emissiereductie. Toch al merkbare veranderingen in neerslagpatronen en zeespiegelstijging.
• Scenario Midden: Gematigde opwarming. Duidelijke toename van hittegolven, hevige neerslag en droogteperioden.
• Scenario Hoog: Sterke opwarming door onvoldoende emissiereductie. Ingrijpende veranderingen in het weer met frequente extremen.
• Scenario Zeer Hoog: Extreme opwarming met verregaande gevolgen. Zeespiegelstijging van meer dan een meter in 2100, extreme hittegolven en structurele droogte.

In alle scenario's worden de veranderingen al merkbaar voor 2050. Dit is geen verre toekomst maar de wereld waarin wij en onze kinderen leven.

Meer extreme neerslag en wateroverlast

Een van de meest merkbare veranderingen is de toename van extreme neerslag. Het KNMI projecteert dat de hoeveelheid regen die in korte tijd valt significant toeneemt. De hoosbuien die we in de zomers van 2021 (Limburg) en daaropvolgende jaren hebben gezien, worden frequenter en heviger.

Wat betekent dit voor je noodvoorbereiding?

• Wateroverlast wordt een structureel risico, ook in gebieden die traditioneel niet overstromingsgevoelig zijn. Controleer op de klimaateffectatlas (klimaateffectatlas.nl) of jouw woning risico loopt op wateroverlast.
• Bereid je voor op ondergelopen straten en kelders. Overweeg een waterpomp, zandzakken of waterkerende schotten voor je voordeur en kelderingang.
• Zorg dat je noodpakket waterdicht is opgeborgen, bij voorkeur niet in de kelder maar op een hogere verdieping.
• Houd er rekening mee dat stroomuitval een direct gevolg kan zijn van extreme neerslag wanneer transformatorhuisjes of ondergrondse kabels onder water komen te staan.

Langere en frequentere droogteperioden

Paradoxaal genoeg neemt naast extreme neerslag ook de droogte toe. Dit komt doordat de regen in heviger buien valt met langere droge perioden ertussen. De verdamping neemt toe door hogere temperaturen, waardoor de netto beschikbaarheid van water afneemt.

Gevolgen voor je voorbereiding:

• Watervoorraad wordt belangrijker. Bij langdurige droogte kan de drinkwaterlevering onder druk komen te staan, zoals we in 2018 hebben gezien toen waterbedrijven opriepen tot zuinig watergebruik.
• Bewaar extra water voor perioden van schaarste. Minimaal 3 liter per persoon per dag voor drie dagen.
• Investeer in waterzuivering. Een waterfilter of zuiveringstabletten kunnen in noodsituaties alternatieve waterbronnen geschikt maken voor consumptie.
• Wees voorbereid op droogte gerelateerde risico's zoals natuurbranden, slechte luchtkwaliteit en lagere oogsten.

Hittegolven: vaker, langer, heter

De zomers worden warmer. Het KNMI verwacht dat temperaturen boven 35 graden Celsius, die tot voor kort uitzonderlijk waren, steeds normaler worden. Hittegolven duren langer en de nachten koelen minder af, wat het lichaam verhindert te herstellen.

Hitte is een onderschatte killer. Tijdens de hittegolf van 2006 vielen naar schatting 1000 extra doden in Nederland, voornamelijk ouderen. Bij toekomstige hittegolven kan dit aantal hoger liggen als de temperaturen verder stijgen.

Hoe pas je je noodvoorbereiding aan?

• Zorg voor voldoende watervoorraad om gehydrateerd te blijven. Bij extreme hitte heb je meer water nodig dan normaal.
• Houd rekening met stroomuitval door overbelasting van het elektriciteitsnet wanneer iedereen tegelijk de airconditioning inschakelt.
• Bereid een koelplan voor: weet welke ruimte in je huis het koelst is, hang natte lakens voor de ramen en vermijd onnodige activiteit tijdens de heetste uren.
• Heb voedsel in je noodvoorraad dat niet bederft bij hitte en niet bereid hoeft te worden op een warmtebron. Denk aan blikvoer, crackers, noten en energierepen.
• Ken de signalen van hitteberoerte: warme droge huid, verwarring, bewusteloosheid. Bel 112 bij deze symptomen.

Zeespiegelstijging en overstromingsrisico

De zeespiegel stijgt en dit heeft directe gevolgen voor de veiligheid van laaggelegen Nederland. Het KNMI projecteert een zeespiegelstijging van 17 tot 100 centimeter in 2100, afhankelijk van het scenario. Recente onderzoeken suggereren dat bij versneld afsmelten van het Antarctische ijsschild de stijging nog groter kan zijn.

Voor een land waarvan een kwart onder zeeniveau ligt en 60 procent overstromingsgevoelig is, zijn dit serieuze getallen. De gevolgen:

• Hogere waterstanden in rivieren bij stormvloed, waardoor de druk op dijken en keringen toeneemt.
• Meer kans op dijkdoorbraken bij combinatie van zeespiegelstijging, hoge rivierafvoer en storm.
• Verzilting van landbouwgrond en drinkwaterbronnen in kustgebieden.
• Grotere overstromingsgebieden als een dijk het begeeft.

Wat kun je doen?

• Controleer op overstroomik.nl hoe diep het water bij jou kan komen bij een dijkdoorbraak en hoe lang het duurt voordat het water je bereikt.
• Weet of je moet vluchten of schuilen. In sommige gebieden is verticaal vluchten (naar een hoger gelegen verdieping) het advies, in andere gebieden is horizontaal vluchten (het gebied verlaten) noodzakelijk.
• Houd je noodpakket op een hoge plek en zorg voor een plan om snel te kunnen vertrekken.

Stormen en windsnelheden

Hoewel de wetenschap nog geen eenduidig beeld geeft over de toename van stormen, wijzen de KNMI-scenario's op een mogelijke verschuiving van stormbanen. De combinatie van hogere zeespiegels en stormen maakt stormvloeden gevaarlijker. Daarnaast neemt de kans op zware windstoten toe, met gevolgen als omvallende bomen, stroomuitval en schade aan gebouwen.

Voor je noodvoorbereiding betekent dit:

• Zorg dat je huis stormbestendig is: controleer dakpannen, verwijder losse objecten uit de tuin en snoei overhangende takken.
• Heb altijd een noodpakket met zaklamp, noodradio en voldoende voedsel en water voor minimaal drie dagen.
• Weet wat je moet doen bij stroomuitval: een gevolg van zware storm dat dagen kan aanhouden.

Hoe evolueert noodvoorbereiding met het klimaat?

De traditionele noodvoorbereiding was gericht op enkelvoudige, kortstondige rampen. Het veranderende klimaat vraagt om een bredere aanpak:

• Langere zelfredzaamheidsperiode: Bij gestapelde rampen (storm en overstroming en stroomuitval) kan het langer duren voordat hulpdiensten iedereen bereiken. Overweeg een noodvoorraad voor vijf tot zeven dagen in plaats van drie.
• Seizoensgebonden voorbereiding: Pas je noodpakket aan per seizoen. In de zomer extra water en zonnebrand, in de herfst en winter extra warme kleding en noodverwarming.
• Continue monitoring: Volg het weer actiever via de KNMI-app, Buienradar en de waarschuwingen van je veiligheidsregio. Klimaatverandering maakt het weer minder voorspelbaar.
• Buurtnetwerken: Bij grootschalige rampen zijn buren je eerste hulpverleners. Investeer in je buurtnetwerk en weet wie er kwetsbare bewoners zijn in je straat.
• Kennis van meerdere scenario's: Bereid je niet voor op slechts één type ramp. Het klimaat brengt een combinatie van risico's: water, droogte, hitte, storm en de cascade-effecten die daaruit voortvloeien.

Toekomstbestendig voorbereid

Klimaatverandering is geen abstract begrip meer maar een dagelijkse realiteit die ons weer, ons water en onze veiligheid beïnvloedt. De noodsituaties van morgen zijn anders dan die van gisteren: frequenter, heviger en complexer. Door je noodvoorbereiding aan te passen aan deze nieuwe werkelijkheid, bescherm je jezelf en je gezin tegen de risico's van een veranderend klimaat.

Bij RampReady helpen we je om toekomstbestendig voorbereid te zijn. Onze noodpakketten zijn samengesteld met het oog op de uiteenlopende scenario's die het veranderende klimaat met zich meebrengt. Van wateropslag en waterzuivering tot noodradio's en noodvoedsel: wij bieden de producten en de kennis om voorbereid te zijn op wat er ook komt. Bekijk onze kennisbank voor meer informatie en begin vandaag met je voorbereiding.