Chemisch incident: BRZO-bedrijven in jouw buurt

Nederland is een van de meest geindustrialiseerde landen van Europa. Langs de Rijn, de Maas, in de Rotterdamse haven en in industriegebieden door het hele land bevinden zich honderden bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Deze zogenaamde BRZO-bedrijven (Besluit Risico's Zware Ongevallen) vormen een potentieel risico voor hun omgeving. Een chemisch incident bij zo'n bedrijf kan leiden tot giftige gaswolken, explosies of verontreiniging van water en bodem. Weet jij welke risicobedrijven er in jouw buurt zijn en wat je moet doen bij een chemisch incident? In dit artikel lees je alles wat je moet weten.

Wat zijn BRZO-bedrijven?

BRZO staat voor Besluit Risico's Zware Ongevallen, de Nederlandse implementatie van de Europese Seveso-richtlijn. Deze richtlijn is opgesteld naar aanleiding van de chemische ramp in het Italiaanse Seveso in 1976, waarbij een giftige dioxinewolk een groot gebied verontreinigde. BRZO-bedrijven zijn bedrijven die boven een bepaalde drempelwaarde gevaarlijke stoffen opslaan, produceren of verwerken.

In Nederland zijn er circa 400 BRZO-bedrijven, verdeeld in twee categorieen:

• Lagedrempelbedrijven: Werken met gevaarlijke stoffen boven de onderste drempelwaarde. Zij moeten een preventiebeleid voor zware ongevallen hebben.
• Hogedrempelbedrijven: Werken met gevaarlijke stoffen boven de bovenste drempelwaarde. Zij moeten daarnaast een uitgebreid veiligheidsrapport opstellen en een intern noodplan hebben.

Voorbeelden van BRZO-bedrijven zijn raffinaderijen, chemische fabrieken, opslagbedrijven voor brandstoffen, LPG-depots en bepaalde voedingsmiddelenbedrijven die met ammoniak koelen.

Risicokaart.nl: welke risico's zijn er bij jou in de buurt?

De Nederlandse overheid biedt via risicokaart.nl (tegenwoordig onderdeel van de Atlas Leefomgeving) een openbaar overzicht van alle bekende risico's in je omgeving. Op de risicokaart kun je zoeken op je postcode of adres en zie je onder andere:

• Locaties van BRZO-bedrijven en hun risicocontouren
• Transportroutes voor gevaarlijke stoffen (weg, spoor, water)
• Overstromingsrisico's
• Risicogebieden voor natuurbranden
• Locaties van nucleaire installaties

De risicocontouren rond BRZO-bedrijven geven aan tot welke afstand er bij een zwaar ongeval effecten verwacht kunnen worden. Hoe dichter je bij een risicobedrijf woont, hoe belangrijker het is dat je weet wat je moet doen bij een incident.

Hoe lees je de risicokaart?

Op de risicokaart worden risico's weergegeven met gekleurde zones. Voor BRZO-bedrijven geldt:

• Rode zone: Gebied waar bij een zwaar ongeval dodelijke slachtoffers kunnen vallen. Binnen deze zone mag in principe niet gewoond worden.
• Oranje zone: Gebied waar letsel kan optreden. Bewoners moeten op de hoogte zijn van de risico's en het schuiladvies kennen.
• Gele zone: Gebied waar hinder kan optreden (geuroverlast, lichte irritatie). Bewoners moeten weten wat ze moeten doen.

Controleer nu op risicokaart.nl of je woning of werkplek binnen een risicocontour valt. Dit is geen reden voor paniek, maar wel voor voorbereiding.

Wat gebeurt er bij een chemisch incident?

Een chemisch incident kan vele vormen aannemen, afhankelijk van de stof en het type incident:

• Giftige gaswolk: Bij een lek of explosie kan een wolk van giftige stoffen (zoals chloor, ammoniak of zwaveldioxide) zich over de omgeving verspreiden. De wind bepaalt de richting en het bereik van de wolk.
• Explosie: Een explosie bij een chemisch bedrijf kan leiden tot een drukgolf die ramen inblaast en gebouwen beschadigt op grote afstand.
• Brand met giftige rook: Bij brand in chemische opslagen komen vaak stoffen vrij die bij verbranding giftige rookgassen produceren.
• Waterverontreiniging: Bij een incident kunnen gevaarlijke stoffen in het oppervlaktewater of grondwater terechtkomen, met gevolgen voor de drinkwaterwinning.

Wat moet je doen bij een chemisch incident?

Bij een chemisch incident in je omgeving geldt een duidelijk protocol. De belangrijkste handelwijze is schuilen, tenzij de overheid expliciet tot evacuatie oproept.

Het schuiladvies: ga naar binnen, sluit alles af

1. Ga direct naar binnen. Ga naar het dichtstbijzijnde gebouw, bij voorkeur je eigen woning. Een gebouw biedt bescherming tegen giftige stoffen in de buitenlucht.
2. Sluit alle ramen en deuren. Controleer ook dakramen, keldergaten en kattenluikjes.
3. Zet alle ventilatie uit. Schakel mechanische ventilatie, airconditioning, afzuigkappen en ventilatieroosters uit. Dicht ventilatieroosters af met natte handdoeken of tape als dat mogelijk is.
4. Ga naar een binnenruimte. Kies bij voorkeur een kamer zo hoog mogelijk in het gebouw (veel giftige gassen zijn zwaarder dan lucht en zakken naar beneden) en met zo min mogelijk ramen en buitenmuren.
5. Zet de radio aan op je regionale calamiteitenzender of NPO Radio 1. Via de radio ontvang je officiele instructies van de veiligheidsregio.
6. Controleer NL-Alert op je telefoon voor actuele waarschuwingen en aanwijzingen.
7. Blijf binnen totdat de overheid het sein veilig geeft. Ga niet naar buiten om te kijken wat er aan de hand is. Nieuwsgierigheid kan in dit geval letterlijk dodelijk zijn.

Als je buiten bent tijdens een chemisch incident

• Loop haaks op de wind weg van de giftige wolk. Kijk naar de richting van de rook of damp en loop daar dwars op weg.
• Bedek mond en neus met een vochtige doek. Dit biedt beperkte maar nuttige bescherming tegen inademing van stoffen.
• Zoek zo snel mogelijk een gebouw op en volg het schuiladvies.
• Heb je symptomen zoals brandende ogen, hoesten, misselijkheid of benauwdheid? Bel 112 en meld je klachten.

Voorbereiding op een chemisch incident

Als je in de buurt van een BRZO-bedrijf of een transportroute voor gevaarlijke stoffen woont, zijn de volgende voorbereidingen aan te raden:

• Controleer risicokaart.nl en weet welke bedrijven en stoffen er in jouw omgeving aanwezig zijn.
• Ken het schuiladvies en bespreek dit met je huisgenoten. Weet welke kamer het meest geschikt is om te schuilen.
• Heb tape of afdichtingsmateriaal in huis om ventilatieroosters en kieren snel af te kunnen dichten.
• Zorg voor een noodradio die je kunt gebruiken als stroom en internet uitvallen. Stel deze vooraf in op de calamiteitenzender.
• Houd een noodpakket klaar met water, voedsel, medicijnen en een EHBO-set voor minimaal drie dagen.
• Registreer je voor waarschuwingen van je gemeente of veiligheidsregio. Sommige gemeenten bieden een sms-alarmdienst aan naast NL-Alert.

Iodiumtabletten: wanneer wel, wanneer niet?

Een veelgestelde vraag is of je jodiumtabletten nodig hebt bij een chemisch incident. Het antwoord is: jodiumtabletten zijn alleen bedoeld voor nucleaire incidenten, niet voor chemische incidenten. Bij een nucleair incident beschermt kaliumjodide de schildklier tegen radioactief jodium. Bij een chemisch incident met andere stoffen hebben jodiumtabletten geen enkel effect. Gebruik ze dus alleen als de overheid daar expliciet toe oproept in het kader van een nucleair incident.

Na het incident

Als de overheid het sein veilig heeft gegeven, ventileer je woning grondig door alle ramen en deuren te openen. Was groenten en fruit uit je tuin voordat je ze consumeert. Volg eventuele aanvullende instructies van de gemeente op, bijvoorbeeld over het reinigen van buitenoppervlakken of het niet gebruiken van grondwater.

Heb je tijdens het incident klachten gehad? Neem contact op met je huisarts en meld je bij de GGD als zij een gezondheidsonderzoek instellen. Documenteer je klachten en de tijdlijn, dit kan belangrijk zijn voor eventuele schadeclaims.

Wees voorbereid op het onverwachte

Een chemisch incident is onvoorspelbaar maar niet onmogelijk. Door vooraf te weten welke risico's er in je omgeving zijn en hoe je moet handelen, vergroot je je veiligheid en die van je gezin aanzienlijk. Controleer vandaag nog risicokaart.nl, bespreek het schuiladvies met je huisgenoten en zorg dat je nooduitrusting compleet is. Bij RampReady vind je noodpakketten, noodradio's en aanvullende veiligheidsproducten waarmee je voorbereid bent op chemische incidenten en andere noodsituaties.