Klimaatscenario's KNMI: wat verwachten we de komende decennia?

Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) is de autoriteit op het gebied van weer- en klimaatonderzoek in Nederland. In 2023 publiceerde het KNMI de meest recente klimaatscenario's, die in detail beschrijven hoe het Nederlandse klimaat de komende decennia zal veranderen. De conclusies zijn helder: het wordt warmer, natter in de winter, droger in de zomer, en de zeespiegel stijgt sneller dan eerder gedacht. In dit artikel bespreken we de KNMI-scenario's, de verwachte gevolgen voor Nederland en wat dit betekent voor je noodvoorbereiding.

Wat zijn de KNMI-klimaatscenario's?

De KNMI-klimaatscenario's zijn wetenschappelijk onderbouwde projecties van het toekomstige klimaat in Nederland. Ze zijn gebaseerd op de nieuwste internationale klimaatmodellen, waarnemingen en het IPCC-rapport (Intergovernmental Panel on Climate Change). De scenario's schetsen geen vaste voorspellingen maar een bandbreedte van mogelijke toekomsten, afhankelijk van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.

Het KNMI onderscheidt vier scenario's met toenemende mate van opwarming:

• Laag (L): Wereldwijde temperatuurstijging van circa 1,5 graden Celsius ten opzichte van pre-industrieel niveau. Dit scenario veronderstelt sterke en snelle emissiereductie conform het Klimaatakkoord van Parijs.
• Midden (M): Temperatuurstijging van circa 2 graden. Emissiereductie vindt plaats maar onvoldoende om de Parijsdoelen te halen.
• Hoog (H): Temperatuurstijging van circa 3 graden. De uitstoot daalt onvoldoende en versnelt zelfs tijdelijk.
• Zeer Hoog (ZH): Temperatuurstijging van 4 graden of meer. Een worst-case scenario bij vrijwel ongewijzigd beleid.

Elk scenario wordt verder uitgesplitst naar de invloed van veranderende luchtstromingspatronen, wat leidt tot natte en droge varianten. Dit geeft beleidsmakers en burgers een breed beeld van wat er kan komen.

Zeespiegelstijging: sneller dan gedacht

Een van de meest opvallende conclusies uit de KNMI-scenario's betreft de zeespiegelstijging. De projecties zijn naar boven bijgesteld ten opzichte van eerdere scenario's:

• Scenario Laag: 17-40 cm zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust in 2100.
• Scenario Midden: 30-60 cm stijging.
• Scenario Hoog: 50-100 cm stijging.
• Scenario Zeer Hoog: Meer dan 100 cm stijging, met een niet uit te sluiten bovengrens van 200 cm bij versneld afsmelten van het Antarctische ijsschild.

Voor een land waarvan een kwart onder zeeniveau ligt, zijn deze cijfers van groot belang. De zeespiegelstijging vergroot de druk op de waterkeringen en maakt de afvoer van rivierwater naar zee moeilijker, met name bij stormvloed. Het Deltaprogramma, het nationale programma voor waterveiligheid, houdt in zijn plannen rekening met deze scenario's.

Meer extreme neerslag

De KNMI-scenario's voorspellen een toename van extreme neerslag, vooral in de herfst en winter:

• De hoeveelheid neerslag in de winter neemt in alle scenario's toe met 4 tot 25 procent.
• Extreme buien (piekbuien) worden heviger. De hoeveelheid regen die in een uur kan vallen neemt toe met 10 tot 40 procent.
• De overstromingen in Limburg in juli 2021, veroorzaakt door extreme regenval, zijn een voorbeeld van het type gebeurtenis dat vaker zal voorkomen.

Dit heeft directe gevolgen voor wateroverlast in steden, overstromingsrisico's langs rivieren en de belasting van het rioolstelsel. Gemeenten investeren in klimaatadaptatie, maar de snelheid van de veranderingen maakt het moeilijk om bij te benen.

Langere droogteperioden in de zomer

Tegenover de nattere winters staan drogere zomers. Het KNMI projecteert:

• Het neerslagtekort in de zomer neemt in de hogere scenario's aanzienlijk toe.
• De verdamping stijgt door hogere temperaturen, waardoor minder water beschikbaar is voor landbouw, natuur en drinkwaterproductie.
• De droge zomers van 2018, 2019 en 2022 worden in de toekomst eerder regel dan uitzondering.

Dit heeft gevolgen voor de drinkwatervoorziening, landbouw en de kans op natuurbranden. De Rijksoverheid adviseert via denkvooruit.nl om altijd een noodvoorraad water in huis te hebben, juist omdat de waterzekerheid afneemt.

Hitte: frequentere en langere hittegolven

De temperaturen stijgen meetbaar. De KNMI-scenario's projecteren:

• Het aantal tropische dagen (boven 30 graden Celsius) neemt toe van gemiddeld 4 per jaar naar 7 tot 25 per jaar, afhankelijk van het scenario.
• Hittegolven duren langer en worden intenser. Temperaturen boven 40 graden, die tot voor kort onvoorstelbaar waren in Nederland, worden in de hogere scenario's een reële mogelijkheid.
• De nachten koelen minder af, wat het lichaam verhindert om te herstellen en het risico op hitte gerelateerde sterfte vergroot.

Hitte is een onderschatte killer. Het RIVM schat dat tijdens hittegolven de oversterfte in Nederland kan oplopen tot honderden tot meer dan duizend extra sterfgevallen, voornamelijk onder ouderen en mensen met chronische aandoeningen.

Stormen en wind

De projecties voor stormen zijn minder eenduidig dan voor temperatuur en neerslag. Het KNMI signaleert:

• Er zijn aanwijzingen dat de zwaarste stormen in intensiteit toenemen, maar de wetenschappelijke onzekerheid is groot.
• De combinatie van zeespiegelstijging en stormen maakt stormvloeden gevaarlijker. Een storm die nu beheersbaar is, kan bij een hogere zeespiegel tot overschrijding van de waterkering leiden.
• Hagelbuien en onweersbuien worden mogelijk heviger, met meer schade aan gebouwen, landbouw en infrastructuur.

Impact op de noodvoorbereiding

De KNMI-klimaatscenario's maken duidelijk dat de risico's waarvoor we ons moeten voorbereiden toenemen en diverser worden. Concreet betekent dit:

Watervoorraad en waterzuivering

Met langere droogteperioden en toenemende druk op de drinkwatervoorziening wordt een noodwatervoorraad steeds belangrijker. Bewaar minimaal 3 liter per persoon per dag voor drie tot zeven dagen. Overweeg aanvullend waterzuiveringsmiddelen zoals Aquatabs. Een waterfilter zoals de LifeStraw, Sawyer of Katadyn Befree maakt alternatieve waterbronnen bruikbaar bij langdurige tekorten.

Noodpakket voor meerdere scenario's

Een goed noodpakket dekt meerdere scenario's: stroomuitval door storm, wateroverlast, hitte en droogte. De Goed Voorbereid Noodpakketten van RampReady zijn samengesteld met deze veelzijdigheid in gedachten. Het Noodpakket Advanced en Luxury bieden een brede dekking voor uiteenlopende noodsituaties.

Communicatie bij stroomuitval

Extreme weersomstandigheden veroorzaken stroomuitval. Een noodradio met dynamo of zonnepaneel, zoals de Sangean MMR-99, POWERplus Buffalo of Muse MH-08-MB, houdt je verbonden met officiële informatie wanneer stroom en internet wegvallen.

EHBO en bescherming

Bij rampen veroorzaakt door extreem weer zijn verwondingen onvermijdelijk. Een Care Plus First Aid Kit en reddingsdekens zijn essentieel in je noodpakket.

De toekomst vraagt om actie

De KNMI-klimaatscenario's zijn geen doemscenario's maar wetenschappelijk onderbouwde projecties die ons helpen om ons voor te bereiden. De boodschap is duidelijk: het klimaat verandert en de extremen nemen toe. Door nu actie te ondernemen, bescherm je jezelf en je gezin tegen de gevolgen. Raadpleeg de klimaatscenario's op knmi.nl/klimaatscenarios, controleer je locatie op klimaateffectatlas.nl en zorg dat je noodvoorbereiding op orde is. Bij RampReady vind je alle producten om je voor te bereiden op een veranderend klimaat, van waterzuivering en waterfilters tot noodpakketten en noodradio's.