Wonen nabij BRZO-bedrijven: chemische risico's
Nick AlinkIn Nederland staan honderden bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Deze zogenaamde BRZO-bedrijven (Besluit Risico's Zware Ongevallen) zijn te vinden in industriegebieden door het hele land: van de Rotterdamse haven tot het Chemelot-terrein in Limburg, van de chemische industrie in Delfzijl tot de opslagterreinen in Moerdijk. Als je in de buurt van zo'n bedrijf woont, loop je een specifiek risico dat vraagt om gerichte voorbereiding. In dit artikel leggen we uit wat BRZO-bedrijven zijn, hoe je kunt checken of je in een risicogebied woont, en hoe je je het beste voorbereidt.
Wat zijn BRZO-bedrijven?
BRZO staat voor Besluit Risico's Zware Ongevallen, de Nederlandse implementatie van de Europese Seveso-richtlijn. Deze regelgeving geldt voor bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen boven bepaalde drempelwaarden. Denk aan:
- Chemische fabrieken en raffinaderijen
- Opslagbedrijven voor brandbare of giftige stoffen
- LPG-stations met grote opslagcapaciteit
- Ammoniakkoelinstallaties
- Vuurwerkopslagplaatsen
Er wordt onderscheid gemaakt tussen BRZO-bedrijven met een lage en een hoge drempel. Bedrijven met een hoge drempel moeten een veiligheidsrapport opstellen en worden intensiever gecontroleerd.
Check jouw situatie op risicokaart.nl
De belangrijkste stap die je kunt nemen is het raadplegen van risicokaart.nl. Op deze website van de overheid kun je op adres zoeken en direct zien welke risicobronnen er in jouw omgeving zijn. De kaart toont:
- De locatie van BRZO-bedrijven in je buurt
- De veiligheidscontouren (het gebied dat getroffen kan worden bij een incident)
- Transportroutes voor gevaarlijke stoffen (weg, spoor, water en buisleidingen)
- Overstromingsgebieden en andere risico's
Woon je binnen de veiligheidscontour van een BRZO-bedrijf, dan ben je wettelijk gezien een omwonende die geinformeerd moet worden over de risico's en de maatregelen die het bedrijf neemt.
Mogelijke scenario's bij een industrieel incident
Giftige gaswolk
Bij een lekkage of explosie kan een wolk giftig gas vrijkomen die zich met de wind verplaatst. Afhankelijk van de stof en de weersomstandigheden kan deze wolk kilometers ver reiken. Symptomen van blootstelling varieren van irritatie aan ogen en luchtwegen tot bewusteloosheid en overlijden bij hoge concentraties.
Brand en explosie
Een brand bij een chemisch bedrijf kan gepaard gaan met explosies, hittestraling en de verspreiding van roetdeeltjes en giftige verbrandingsproducten. De brand bij Chemie-Pack in Moerdijk (2011) is een bekend voorbeeld: de rookpluim was tot ver in de omgeving zichtbaar en inwoners werd geadviseerd ramen en deuren te sluiten.
Verontreiniging van water en bodem
Bij een incident kunnen gevaarlijke stoffen in het oppervlaktewater of de bodem terechtkomen, met gevolgen voor de drinkwatervoorziening en de landbouw in de wijde omgeving.
Hoe bereid je je voor?
Ken het alarmsignal
Bij een industrieel incident kan het WAS (Waarschuwings- en Alarmeringsstelsel) worden geactiveerd. Dit zijn de sirenes die elke eerste maandag van de maand om 12:00 worden getest. Als je dit signaal hoort buiten de testmomenten, ga dan direct naar binnen, sluit ramen en deuren en zet de ventilatie uit. Stem af op de regionale omroep voor instructies.
Ga naar binnen, sluit alles af
De belangrijkste actie bij een giftige gaswolk is jezelf opsluiten in een zo luchtdicht mogelijke ruimte. Dit heet het "binnenhuisadvies" of shelter-in-place:
- Ga naar een binnenruimte zonder ramen of met zo min mogelijk ramen
- Sluit alle ramen, deuren en ventilatieopeningen
- Zet de mechanische ventilatie, afzuigkap en airconditioning uit
- Dicht kieren met natte doeken of tape
- Blijf binnen tot je via NL-Alert of de radio hoort dat het veilig is
Noodpakket en communicatie
Bij een shelter-in-place situatie kun je uren of zelfs een dag opgesloten zitten in je woning. Zorg daarom dat je een noodpakket binnen handbereik hebt. Het Goed Voorbereid Noodpakket (Basic, Advanced of Luxury) bevat voedsel, water en EHBO-materiaal voor minimaal 72 uur.
Een noodradio is hierbij onmisbaar. Als de stroom uitvalt, is de radio je enige bron van officiele informatie. Modellen van Sangean, Muse en POWERplus werken onafhankelijk van het stroomnet en ontvangen de regionale omroep waarop je veiligheidsregio communiceert.
Waterveiligheid
Bij een chemisch incident kan het leidingwater verontreinigd raken. Houd altijd een noodvoorraad flessenwater in huis. Een waterfilter kan nuttig zijn bij biologische verontreiniging, maar let op: standaard waterfilters zoals de LifeStraw of Sawyer filteren bacterien en parasieten, maar zijn niet ontworpen om chemische stoffen te verwijderen. Bij chemische verontreiniging van het water is flessenwater de veiligste optie.
Bescherm je luchtwegen
Houd FFP2- of FFP3-maskers in huis. Deze bieden enige bescherming tegen fijnstof en roetdeeltjes bij een brand. Tegen giftige gassen bieden ze echter geen volledige bescherming, wat het belang van het binnenhuisadvies onderstreept.
Na het incident
- Verlaat je woning pas als de autoriteiten aangeven dat het veilig is
- Ventileer je woning grondig zodra het sein veilig is gegeven
- Was groenten en fruit uit je tuin grondig af of gooi ze weg
- Laat kinderen en huisdieren niet spelen in gebieden die mogelijk verontreinigd zijn
- Raadpleeg je huisarts als je gezondheidsklachten hebt
Jouw recht op informatie
Als omwonende van een BRZO-bedrijf heb je recht op informatie over de risico's. De veiligheidsregio is wettelijk verplicht om omwonenden te informeren. Vraag bij je gemeente naar de risicocommunicatie in jouw gebied en meld je aan voor NL-Alert waarschuwingen.
Conclusie
Wonen nabij een BRZO-bedrijf vraagt om bewustzijn en voorbereiding. Door je risico's te kennen via risicokaart.nl, het sirenegeluid te herkennen, een shelter-in-place plan te hebben en de juiste noodmiddelen in huis te houden, ben je voorbereid op een chemisch incident in je omgeving.
