Water drinkbaar maken: welke opties heb je?

De vraag die wij het vaakst krijgen is welke methode nu de beste is om water veilig drinkbaar te maken. Het eerlijke antwoord is dat die ene beste methode niet bestaat. Er zijn vier manieren om water drinkbaar te maken, ze dekken allemaal iets anders af, en geen enkele dekt alles.

Dat klinkt als een teleurstellend antwoord, maar in de praktijk maakt het de keuze juist makkelijker. De keuze van de methode die je moet gebruiken is namelijk niet altijd aan jou. Je hebt bijvoorbeeld geen stroom thuis, of geen filter, of geen zin in een chloorsmaak, en die omstandigheid kiest grotendeels voor je. Hieronder staat daarom niet welke methode wint, maar welke optie overblijft in de situatie waar jij in zit.

De vier opties in het kort

Koken. De oudste manier en nog steeds de meest complete. Bij drie minuten doorkoken gaan bacteriën, virussen en parasieten dood. Je hebt er alleen een warmtebron voor nodig zoals je gasfornuis, inductieplaat of een kooktoestel.

Filteren. Een waterfilter perst het water door membranen met poriën van 0,1 tot 0,2 micron. Bacteriën en parasieten komen er niet doorheen, deeltjes en troebelheid evenmin. Virussen wel, want die zijn kleiner dan de poriën.

Waterzuiveringstabletten. Tabletten op chloorbasis desinfecteren het water chemisch. Ze zijn spotgoedkoop, wegen niets en gaan vijf jaar mee. Je wacht een half uur en je water is veilig. Je proeft het alleen wel.

UV-licht. Een UV-pen beschadigt het DNA van alles wat leeft, zonder iets toe te voegen. Geen nare smaak, geen wachttijd, maar het water moet helder zijn en het apparaat heeft batterijen nodig.

Wat pakt elke methode aan?

Dit is het overzicht waar het bij een keuze werkelijk om draait. Niet welke methode het prettigst werkt, maar welk gat elke methode openlaat.

	Koken	Filteren	Tabletten	UV
Bacteriën	ja	ja	ja	ja
Virussen	ja	nee	ja	ja
Parasieten	ja	ja	vrijwel allemaal	ja
Troebelheid en deeltjes	nee	ja	nee	nee
Chemische stoffen	nee	alleen met carbonfilter	nee	nee
Energie nodig	brandstof of stroom	geen	geen	batterijen
Wachttijd	koken en afkoelen	geen	30 minuten	anderhalve minuut
Smaak	neutraal	neutraal	chloorsmaak	neutraal

Twee regels in die tabel verdienen toelichting, want daar zitten de misverstanden.

Bij parasieten en tabletten staat "vrijwel allemaal" en niet "ja". Chloor rekent af met vrijwel alles, maar Cryptosporidium is er ongevoelig voor. Het RIVM schrijft dat de oöcysten resistent zijn tegen chloor en dat ze via filtratie, UV of ozon verwijderd moeten worden (RIVM, LCI-richtlijn cryptosporidiose). Het gaat om één parasietensoort, dus maak er geen halszaak van. Weet alleen dat koken, filteren en UV dat gat wel dichten.

Bij virussen en filteren staat "nee", en dat verrast mensen het meest. Virussen zijn simpelweg kleiner dan de poriën van een draagbaar filter. Er komt een filter aan dat ze wel tegenhoudt, maar zolang dat er niet is combineer je je filter met iets anders. Dat is de belangrijkste reden dat wij zelden één middel adviseren.

Kies op basis van wat je niet hebt

Loop de vier situaties langs waarin mensen daadwerkelijk vastlopen.

Geen stroom of gas: water zuiveren zonder koken

Water zuiveren zonder stroom is het meest voorkomende scenario in Nederland en meteen het lastigste, want steeds meer huishoudens koken elektrisch. Valt de stroom uit, dan valt de kookplaat weg en is koken geen optie meer.

Wat overblijft: een waterfilter, waterzuiveringstabletten of een UV-pen. Een filter werkt volledig mechanisch en heeft helemaal niets nodig. Tabletten evenmin. Een UV-pen loopt op batterijen, wat in een stroomstoring een voordeel is en geen nadeel. Heb je een campingbrander of een gasfornuis, dan is koken alsnog de meest complete optie.

Geen filter: water zuiveren zonder filter

Zonder filter kun je nog steeds desinfecteren, maar je haalt niets uit het water. Dat betekent dat je bron er helder uit moet zien. Kraanwater bij een kookadvies is dat, opgevangen regenwater uit een schone ton meestal ook.

Koken en tabletten werken dan prima, UV ook. Is het water troebel, dan loop je vast en helpt alleen filteren nog. Een koffiefilter of een schone theedoek haalt het grove eruit, maar dat is een noodgreep en geen vervanging.

Geen waterzuiveringstabletten

De bijsmaak van tabletten is de meestgenoemde reden om iets anders te willen. Koken, filteren en UV voegen geen van drieën iets aan het water toe en hierdoor blijft de smaak neutraal. 

Geen tijd

Een filter geeft direct water, daar valt niet tegenop te bieden. UV kost anderhalve minuut per liter. Tabletten kosten een half uur, en koken kost de tijd om het te (laten) koken en de tijd om het af te laten koelen. Een waterfilter en UV-pen zijn verreweg het snelste als je snel water wilt behandelen.

Wat als het water troebel is

Troebelheid is de enige eigenschap die alle andere methoden ondermijnt. Zwevende deeltjes nemen UV-licht op waardoor de straling niet overal komt, ze verminderen de werking van chloor, en bij koken blijven ze gewoon in je pan aanwezig.

De volgorde is daarom altijd hetzelfde: eerst helder maken, dan pas ontsmetten. Filteren doet allebei tegelijk en is daarmee de logische eerste stap zodra je water niet uit de kraan komt.

Heb je meerdere middelen? Dit is de volgorde

Wie een waterfilter én waterzuiveringstabletten of een UV-pen heeft, gebruikt ze na elkaar en niet door elkaar.

1. Grof vuil eruit. Laat het water even staan zodat zand en slib zakken, of giet het door een schone doek. Bij helder water sla je deze stap over.
2. Filteren. Nu gaan de deeltjes, de bacteriën en de parasieten eruit en wordt het water helder.
3. Desinfecteren. Behandel het gefilterde water met een tablet of met UV om de virussen uit te schakelen die het filter heeft doorgelaten.
4. Eventueel kan je het water nog een keer filteren met een carbonfilter als je een eventuele chloorsmaak uit je water wilt verwijderen.

Die volgorde is geen detail. Desinfecteren vóór het filteren is verspilde moeite.

Wat wij zelf in huis hebben

De ene methode is niet per se beter dan de andere. Het is maar net wat je fijn vindt om te gebruiken. Wel is er één middel dat de meeste mogelijkheden biedt, en dat is het waterfilter. Het is het enige dat troebel water bruikbaar maakt, en daarmee het enige dat je keuze aan bronnen vergroot in plaats van alleen je water ontsmet. Wat het openlaat zijn virussen, dus je gebruikt er iets naast.

Twee combinaties werken goed, en ze zijn allebei sterk.

Een filter met waterzuiveringstabletten. Dit is wat wij zelf gebruiken: een waterfilter met een koolstofelement, met waterzuiveringstabletten ernaast. Het koolstofelement pakt ook chemische stoffen aan, de tabletten dichten het virus-gat. Ze kosten een paar euro, liggen jaren op de plank zonder onderhoud en werken bij elke bron, ook bij water dat niet helder was.

Een filter met een UV-pen. Minstens zo krachtig, alleen wat duurder. Hier hoort wel een voorwaarde bij: UV vraagt helder water. Deze combinatie komt daarom het best tot zijn recht thuis, waar je bron kraanwater is of een schone regenton. Buiten is je water eerder troebel en zijn tabletten de praktischere aanvulling.

Om je water te koken hoef je in principe vaak niets te kopen. Zorg alleen dat je kunt koken zonder stroom, want dat vergeten veel mensen.

Waar het op neerkomt

Er is geen beste methode, maar er is wel een sterke combinatie: een filter voor alles wat groot genoeg is om tegen te houden, en tabletten of UV voor wat daar doorheen glipt. Daarmee heb je elk vakje in de tabel hierboven afgedekt, en dat is met twee middelen te doen.

Weet je niet welk filter bij je past, gebruik dan onze keuzehulp voor waterfilters. Wil je eerst weten hoeveel water je eigenlijk nodig hebt, dan staat dat in ons artikel over de hoeveelheid water per persoon. En twijfel je over jouw situatie, stuur ons gerust een bericht.