Waterfilter onderhoud: zo gaat je filter langer mee

Klanten vragen ons van alles over waterfilters. Welke past bij mijn gezin, wat haalt hij eruit, hoe lang gaat hij mee. Wat ze bijna nooit vragen is hoe je hem onderhoudt. Meestal komt dat doordat ze er niet bij hebben stilgestaan dat een waterfilter überhaupt onderhoud nodig heeft.

Dat is jammer, want juist dat onderhoud bepaalt hoe lang je filter meegaat en hoe prettig hij werkt. Het kost een halve minuut per keer en het is niet ingewikkeld.

Wat er gebeurt als je niets doet

Een filterelement werkt met poriën die zo klein zijn dat er nauwelijks iets doorheen past. Tijdens het filteren blijft alles wat te groot is aan de vuile kant achter: slib, algen, bacteriën, fijn zand. Dat spoelt niet vanzelf weg. Het hoopt zich op tegen de vezelwand en maakt de doorgang smaller.

Je merkt dat aan drie dingen. De doorstroom wordt minder, want het filter is vuiler en de poriën zijn verstopt. Je moet harder knijpen om dezelfde hoeveelheid water te filteren. En bij extreme verstopping loopt de druk in het element zo op dat de vezels in sommige gevallen beschadigd kunnen raken.

Daarnaast speelt vocht een rol. Een filter dat nat wordt opgeborgen in een afgesloten zak is een prima plek voor schimmel. Het filter haalt die organismen er bij gebruik weer uit, maar je wilt ze niet op je filteroppervlak hebben zitten.

Bij de Sawyer Squeeze is het verschil enorm. Met onderhoud haalt dat filter 3,7 miljoen liter. Zonder onderhoud loopt hij binnen een fractie daarvan dicht en gooi je een filter weg dat nog jaren mee had kunnen gaan.

Je waterfilter schoonmaken doe je door terug te spoelen

Terugspoelen, ook wel backflushen, betekent dat je schoon water in de omgekeerde richting door het filter duwt. Alles wat zich aan de vuile kant heeft opgehoopt komt er dan weer uit, en de doorstroom is meteen terug op niveau.

Wanneer je terugspoelt

Na elk gebruik is het uitgangspunt. Verder altijd voordat je het filter voor langere tijd opbergt, en direct nadat je troebel water hebt gefilterd, want dat zorgt ervoor dat je filter het snelst dicht slibt. Merk je tussendoor dat de doorstroom terugloopt, dan is dat het signaal om het meteen te doen.

Zo doe je het

Bij de meeste filters zit een spuitje in de verpakking. Bij de Sawyer-filters heet dat de backflush syringe, bij de LifeStraw Peak Series Solo zit er een terugspoelspuit bij.

1. Vul het spuitje met schoon water, bij voorkeur gefilterd water of kraanwater.
2. Zet het spuitje op de uitgang van het filter, dus de schone kant waar het gefilterde water normaal uitkomt.
3. Duw het water er met stevige, gelijkmatige druk doorheen. Aan de vuile kant komt het er weer uit.
4. Dat water is de eerste keer troebel of verkleurd. Dat is de aanslag die je eruit wilde hebben.
5. Herhaal drie tot vijf keer, tot het uitkomende water helder blijft.
6. Laat het filter daarna kort in de normale richting doorlopen.

Spuitje kwijt? Vul een schone PET-fles met water, schroef het filter er andersom op en knijp de fles samen. Minder krachtig dan een spuitje, maar veel beter dan overslaan.

Niet elk filter spoel je terug

De Sawyer Squeeze en de Sawyer Mini zijn volledig terugspoelbaar, en daar komt hun lange levensduur vandaan. Datzelfde geldt voor de Mini die als filterelement in het zwaartekrachtsysteem van Sawyer zit. Bij de LifeStraw Peak Series Solo hoort een terugspoelspuit, dus die ook.

De Katadyn BeFree werkt anders. Die heeft een EZ-Clean-membraan dat je onderweg schoonmaakt door het te schudden en af te spoelen, zonder spuitje. De filtercartridge gaat tot ongeveer 1.000 liter mee.

Weet je van jouw filter niet zeker of terugspoelen kan, kijk dan in de handleiding voordat je er water in de verkeerde richting doorheen duwt. Bij een filter dat daar niet op gebouwd is levert het niets op.

Drogen en opbergen

Gaat je filter voor langere tijd de kast in, bijvoorbeeld in een noodpakket dat je hopelijk nooit hoeft te gebruiken, dan hoort daar een vaste routine bij. Spoel hem grondig terug, schud het overtollige water eruit, blaas er lucht doorheen en laat hem aan de lucht drogen op een schone plek. Reken op een dag of twee. Bewaar hem daarna in een ademend zakje of open verpakking, niet in een luchtdichte plastic zak.

Eén kanttekening: sommige fabrikanten, waaronder Sawyer, adviseren juist om het filter niet kurkdroog te bewaren maar met een klein beetje vocht erin. Kijk dus altijd wat er voor jouw merk geldt.

Vorst is het enige dat je filter stil sloopt

Blijft er na gebruik water in de vezels achter en bevriest dat, dan zetten de ijskristallen uit en scheuren ze de vezelwand. Van buiten zie je daar niets van. Er komt gewoon water uit, met dezelfde snelheid als altijd, alleen houdt het filter niet meer tegen wat het hoort tegen te houden. Testen kun je het niet.

Daarom een paar harde regels. Bewaar je filter in een ruimte waar het nooit vriest, dus niet in de schuur, de garage of de auto. Ga je in de winter naar buiten, stop hem dan in je slaapzak of je binnenzak. Moet hij toch de kou in, zorg dan dat hij zo droog mogelijk is, want een droog filter kan niet bevriezen. En vermoed je dat een filter bevroren is geweest, vervang hem. Waarom die vezels zo kwetsbaar zijn lees je in ons artikel over hoe een waterfilter werkt.

Een onderhoudsschema dat je volhoudt

Na elk gebruik. Terugspoelen als dat kan, water eruit schudden, en laten drogen als je hem niet snel weer nodig hebt.

Maandelijks, als je hem regelmatig gebruikt. Bekijk het filter op scheurtjes, verkleuring of vervorming. Controleer slangen, dopjes en waterzakken op slijtage. Doe een extra grondige terugspoelbeurt.

Halfjaarlijks, als hij in je noodpakket ligt. Haal hem eruit, filter een halve liter schoon water om de doorstroom te voelen, spoel hem terug en laat hem opnieuw drogen. Kijk meteen of het spuitje er nog is en of het nog werkt. Doe dit tegelijk met de controle van de rest van je noodpakket, dan vergeet je het niet.

Wanneer je een filter vervangt

Elk filterelement heeft een eindige capaciteit, en die verschilt sterk per model. In ons assortiment loopt dat van 1.000 liter bij de Katadyn BeFree tot 3,7 miljoen liter bij de Sawyer Squeeze. De LifeStraw Peak Series Solo zit op 2.000 liter, de Care Plus EVO en de TravelLine op 5.000 liter.

Sommige filters lossen die vraag voor je op. De LifeStraw Peak Series Solo stopt vanzelf met doorlaten zodra het einde van de levensduur is bereikt. Geen water meer betekent daar dus geen defect, maar een filter die zijn werk erop heeft zitten.

Vervang verder in deze gevallen: als de doorstroom na herhaald terugspoelen niet herstelt, als het filter bevroren is geweest, of als je scheuren of vervorming ziet. Twijfel je, vervang hem dan. Bij een deel van onze filters vervang je alleen het filterelement en houd je de rest, bijvoorbeeld met een vervangende microvezelfilter voor de LifeStraw Peak Series, een vervangfilter voor de Care Plus EVO of een vervangend filter voor de LifeStraw Go-serie.

Het carbonfilter heeft ook een houdbaarheid

Zit er een carbonelement in je filter, houd dan een tweede teller bij. Actieve kool raakt verzadigd, dat gaat sneller dan bij het microvezelsysteem, en terugspoelen helpt er niet tegen. Bij de Care Plus EVO gaat het carbonfilter 5.000 liter of 30 dagen mee, bij de TravelLine 300 liter of 30 dagen. Die dertig dagen tellen vanaf het moment dat je hem in gebruik neemt. Een carbonfilter dat je aan het begin van een lange reis plaatst is aan het eind daarvan op, ook als er weinig water doorheen is gegaan.

Hoe ik het zelf doe

Mijn eigen filter spoel ik na elk gebruik terug. Dat klinkt fanatieker dan het is: met een goed spuitje ben je in een halve minuut klaar, en je houdt er een filter aan over dat niet elk seizoen trager gaat werken. Bij een drinkfles met filter doe ik het overigens niet, maar dat is mijn eigen gebrek.

Wat we in al die tijd niet hebben meegemaakt, is een filter dat bij ons terugkwam omdat het kapot was gegaan door slecht onderhoud of vorst. Dat klinkt geruststellend, maar zo werkt het niet per se. Een verwaarloosd filter gaat namelijk niet per se stuk, hij gaat langzamer werken. En een bevroren filter ziet er van buiten prima uit. Voor allebei stuur je niets terug, want je merkt het niet. Goed onderhoud en gebruik is belangrijk, daarom staat dit artikel er.

Een filter dat je onderhoudt gaat jarenlang mee en werkt op het moment dat je hem nodig hebt. Bekijk onze waterfilters en vervangonderdelen en zorg dat er een reservefilter of een extra spuitje in je pakket ligt. Dan levert dat halfjaarlijkse rondje ook nooit een verrassing op.