Noodpakket onderhouden: zo houd je het klaar voor gebruik

De stroom valt uit, je haalt het noodpakket van zolder en pakt de zaklamp. Er gebeurt niets. De batterijen zitten er al drie jaar in en zijn gaan lekken. De powerbank ernaast is leeg, terwijl je hem nooit hebt gebruikt.

Dat is geen pech. Bij aankoop werkte alles, maar het noodpakket stond jaren stil te wachten, en in die tijd gaat er van alles langzaam achteruit. Het goede nieuws: je voorkomt dit met een korte controle twee keer per jaar. Hieronder lees je hoe je je noodpakket onderhoudt, wat je per onderdeel nakijkt en waarom testen minstens zo belangrijk is als controleren.

Na de aankoop begint het onderhoud

Het voelt logisch om een noodpakket na de aankoop weg te zetten en er niet meer naar om te kijken. Je hoopt het immers nooit nodig te hebben, en het is fijn dat het geregeld is. Maar een noodpakket is geen verzekeringspolis die in een la ligt. Er zitten producten in met een houdbaarheidsdatum, apparaten die stroom nodig hebben en spullen die passen bij hoe jouw huishouden er nu uitziet. Alle drie veranderen ze, ook als het pakket dicht blijft.

De overheid is daar duidelijk over. De Rijksoverheid adviseert om je noodpakket en noodvoorraad elk half jaar te controleren en dan te kijken of de producten nog houdbaar zijn. Het Belgische Nationaal Crisiscentrum zegt hetzelfde, en voegt eraan toe dat je batterijen en apparaten regelmatig test. Wij sluiten ons daarbij aan: controleer je noodpakket minstens één keer per half jaar. Vaker mag altijd.

Twee vaste momenten in je agenda

Hoe je jezelf eraan herinnert maakt niet uit, als je het maar doet. Een handig ezelsbruggetje is het ingaan van de zomertijd en de wintertijd: twee keer per jaar verzet je de klok, en dan kijk je meteen je noodpakket na. Zelf heb ik er gewoon twee data voor in mijn agenda staan, 1 februari en 1 juli. Kies wat voor jou werkt en zet het er nu in, met een herhaling.

Die controle is minder werk dan je denkt. Ik loop bewust de verpakkingen langs (zijn ze nog heel?) en de datums. Dat is het. Wat het makkelijker maakt: schrijf de houdbaarheidsdata van je producten op een lijstje en bewaar dat bij het pakket. Dan zie je bij de controle in één oogopslag wat binnenkort vervangen moet, zonder alles uit te pakken. Wil je een lijst om af te vinken, gebruik dan onze gratis checklist voor je noodpakket.

Tussen die twee momenten door geldt één regel: heb je iets uit het pakket gebruikt, vervang het dan zo snel mogelijk of leg het terug. De powerbank die je meenam op vakantie, de pleisters die je pakte toen je dochter van haar fiets viel, de zaklamp die nu in de schuur ligt. Juist dat soort dingen valt eigenlijk pas op als het te laat is en je de producten nodig hebt.

Wat je per onderdeel controleert

Welke spullen er in een noodpakket horen, lees je in wat zit er in een noodpakket. Hier gaat het om wat er met die spullen gebeurt als ze een tijd stilstaan.

Water: flessen elke twee jaar, zelf afgevuld elk half jaar

Op flessenwater staat een houdbaarheidsdatum, maar water zelf bederft niet zolang de fles dicht en heel is. Het Voedingscentrum houdt aan dat ongeopend flessenwater tot een jaar na die datum en mogelijk langer goed is, als het er nog goed uitziet. Voor je noodvoorraad houden wij een voorzichtiger ritme aan: vervang ongeopend flessenwater elke twee jaar en drink de oude flessen gewoon op. Dan hoef je er op het moment dat je het nodig hebt niet over na te denken.

Water dat je zelf hebt afgevuld, bijvoorbeeld in een jerrycan, ververs je elk half jaar. Dat adviseert ook drinkwaterbedrijf Evides. Wij hadden vroeger gevulde jerrycans staan en maakten die elk half jaar leeg. Het water ging naar de planten of de afwas, en daarna vulden we ze opnieuw. Schrijf de vuldatum op de jerrycan, dan hoef je niet te gokken wanneer je ze gevuld had. Meer over termijnen en opslag lees je in hoe lang je water kunt bewaren.

Voedsel en noodvoorraad: opeten wat bijna verloopt

Bij voedsel is het slimste onderhoud gewoon opeten. En vervangen natuurlijk. Thuis heb ik naast mijn noodpakket een noodvoorraad met conserven, knäckebröd, rijst en houdbare melk. Wat tegen de houdbaarheidsdatum aan loopt, eet ik op en vul ik aan met een nieuw exemplaar. Zet het nieuwe product achteraan, dan pak je vanzelf eerst het oudste. Zo hoef je nooit iets weg te gooien en blijft je voorraad altijd vers.

Noodmaaltijden gaan veel langer mee. Gevriesdroogde maaltijden in zakken zijn vaak drie tot vijf jaar houdbaar, noodmaaltijden in blik tot wel vijftien jaar. Daar hoef je dus niet elk half jaar iets mee, behalve de datum nakijken. Komt die in zicht, dan geldt hetzelfde principe: eet ze op, bijvoorbeeld tijdens een kampeerweekend, en vervang ze door nieuwe noodmaaltijden. Kijk bij conserven ook naar het blik zelf. Het Voedingscentrum adviseert een blik weg te gooien als het bol staat of een flinke deuk heeft, zeker als die deuk op een naad of rand zit.

Batterijen: los bewaren en de datum nakijken

Batterijen die jarenlang in een zaklamp of radio zitten, kunnen gaan lekken en het apparaat van binnenuit aantasten. Bewaar reservebatterijen daarom niet in het apparaat, maar ernaast. Bij de controle kijk je twee dingen na: de datum op de verpakking, en of er iets lekt of wit uitslaat. Bij alkalinebatterijen ligt die datum meestal jaren vooruit. Is de datum verstreken of zie je lekkage, dan vervang je ze. Ze voor de zekerheid elk jaar weggooien, zoals je soms leest, is zeker niet nodig.

Loop bij die gelegenheid ook na welke apparaten in je pakket op batterijen werken en welk type ze gebruiken. Een nieuwe zaklamp met andere batterijen dan de oude is zo gekocht, en dan past je reservevoorraad ineens niet meer.

Powerbank: zelfontlading is de stille vijand

Een powerbank loopt langzaam leeg, ook als je hem nooit gebruikt. Een exemplaar dat drie jaar in de kast heeft gelegen, is bij een stroomstoring waarschijnlijk leeg. Laad hem daarom bij elke controle op, dus minimaal elk half jaar, en daarnaast altijd na gebruik. Je hoeft een powerbank namelijk niet alleen in een noodsituatie te gebruiken. Neem hem gerust mee naar een festival of op vakantie, als hij daarna maar weer vol terug in het pakket gaat.

Waterfilter en zuiveringstabletten

Een waterfilter mag nooit bevriezen. Zit er nog wat water in de microvezels en bevriest dat, dan kunnen die vezels beschadigen. Het filter lijkt van buiten heel, maar filtert niet meer goed, en dat zie je niet. Heb je het filter thuis uitgeprobeerd, droog en bewaar het dan volgens de instructies van de fabrikant, en altijd op een vorstvrije plek.

Raakt het filterelement vol of komt het over zijn levensduur heen, dan hoef je bij veel filters niet het hele filter te vervangen. Je koopt dan alleen een nieuw element, zoals het vervangbare microvezelfilter voor de Care Plus Water Filter EVO of het vervangbare microvezelfilter voor de LifeStraw Peak Series. Hoe je een filter verder in goede conditie houdt, lees je in waterfilter onderhoud. Kijk bij waterzuiveringstabletten naar de datum op de strip en vervang ze als die verstreken is.

EHBO-set en medicijnen

Een fout die we vaak zien: een EHBO-trommeltje dat al jaren in de kast staat zonder dat iemand ernaar heeft omgekeken. Ontsmettingsmiddel, zalf en steriel verband hebben een houdbaarheidsdatum, en wat je ooit hebt gebruikt is er niet meer. Kijk bij de controle de datums na, vul aan wat ontbreekt en vervang wat verlopen is. Voor losse onderdelen of een complete nieuwe set kun je terecht bij onze EHBO-sets.

Bewaar je ook eigen medicijnen in je noodpakket, kijk dan of ze nog houdbaar zijn en of het nog de medicijnen zijn die je nu gebruikt. Bewaar ze volgens de bijsluiter of het advies van je arts.

Warmte: let er in de winter extra op

Je hoeft je noodpakket niet per seizoen helemaal om te bouwen. Wat je bij elke controle nakijkt, blijft het hele jaar hetzelfde. Wel merk je in de winter sneller dat er iets ontbreekt, want bij stroomuitval valt dan ook de verwarming weg. Kijk dus extra goed of je reddingsdekens en dekens nog op hun plek liggen, en of er genoeg brandstof voor je kooktoestel is.

Papieren, telefoonnummers en afspraken

Bij de controle horen ook de papieren in je pakket. Kloppen de telefoonnummers en adressen op je lijst nog? Is er iemand verhuisd of een nieuw nummer bijgekomen? Zitten er kopieën van verlopen identiteitsbewijzen in? Loop meteen ook je noodplan door met je huisgenoten: weet iedereen nog wat de afspraken zijn en waar het noodpakket staat? Heb je nog geen noodplan, dan kun je je persoonlijke noodplan downloaden.

Vier dingen waardoor je noodpakket stilletjes onbruikbaar wordt

Je ziet ze niet gebeuren, en je merkt ze pas als je het pakket nodig hebt.

Zelfontlading. Powerbanks en oplaadbare apparaten lopen langzaam leeg terwijl ze in de kast liggen. Bij elke controle opladen is genoeg.

Vorst. Een onverwarmde schuur of garage kan in de winter bevriezen. Voor flessen water is dat vervelend, want ze kunnen scheuren. Voor een waterfilter is het fataal, zoals je hierboven las.

Hitte. Een noodpakket op een bloedhete zolder gaat ten koste van de levensduur van batterijen en voedsel. Een zolder die in de zomer warm maar niet heet wordt, is meestal geen probleem. Kies verder een plek met een zo stabiel mogelijke temperatuur. Hoe je die plek in jouw huis kiest, lees je in noodpakket opbergen.

Tijd. Als je producten niet gebruikt en wegstopt in een kast, zoals met de meeste noodpakketten gebeurt, dan gaat de tijd opeens heel snel. Een houdbaarheidsdatum die een jaar in de toekomst ligt lijkt ver weg te zijn, tot je het product er weer eens bij pakt. Juist het gevoel dat het lang meegaat, zorgt ervoor dat je dat soort houdbaarheidsdata vergeet. Controleer het dus en voorkom dat producten over de houdbaarheid heen lopen. 

Testen hoort er ook bij

De fout die we het vaakst zien, staat niet in de lijstjes hierboven: mensen testen hun spullen nooit. We horen regelmatig van mensen die hun noodradio niet aan de praat krijgen, omdat ze nog nooit de batterijen erin hebben gedaan en niet weten hoe het apparaat aan moet. Op vakantie in het buitenland heb ik zelf gemerkt hoe onhandig het is om een product te gebruiken dat je nog nooit hebt aangeraakt, zeker als de handleiding er niet meer bij zit. Met je noodpakket thuis is dat niet anders.

Een noodradio moet je dus al eens hebben aangezet en afgestemd op de regionale calamiteitenzender. Een waterfilter moet je al eens hebben doorgespoeld, een kooktoestel al eens hebben aangestoken. Bij een waterfilter kom je bijvoorbeeld kleinigheden tegen: de schroefdraad werkt net anders dan je dacht, of je weet niet hoe het dopje eraf gaat. Dat soort dingen wil je uitzoeken terwijl er niets aan de hand is. Hoe je een noodradio instelt en test, lees je in noodradio instellen en testen.

Elke vorm van testen en oefenen helpt. Je kunt de radio aanzetten tijdens de controle, maar je kunt ook een avond kiezen waarop je bewust zonder stroom zit en met het hele gezin je verlichting, radio en kooktoestel gebruikt. Veel spullen uit je pakket kun je bovendien gewoon dagelijks gebruiken. Heb je de noodradio al eens aangezet tijdens het klussen, of weet je hoe de powerbank werkt omdat je hem op vakantie bij je had? Dan pak je in een crisis geen onbekend apparaat, maar iets wat je kent.

Pas je pakket aan als je leven verandert

Een noodpakket hoort bij je huishouden zoals het nu is, en dat verandert. Komt er een baby bij, dan horen er luiers en babyvoeding in. Reken voor een week aan luiers op je normale dagelijkse verbruik keer zeven, en neem een maat groter. Heb je het pakket een tijdje niet gecontroleerd, dan is je baby er zomaar uit gegroeid. Hetzelfde geldt voor reservekleding van kinderen. Kijk dus ook goed naar de maten.

Een nieuw huisdier, nieuwe medicijnen, een verhuizing naar een flat of juist naar het buitengebied: bij elke verandering kijk je even of je pakket nog past bij jouw situatie. Dat hoeft niet te wachten tot je volgende controle.

Begin vandaag met je eerste controle

Een noodpakket dat je nooit nakijkt geeft een gerust gevoel, maar het kan je juist in de steek laten op het moment dat het ertoe doet. Een noodpakket dat je twee keer per jaar langsloopt en waarvan je de spullen al eens hebt gebruikt, kun je vertrouwen. Het verschil is twee keer per jaar een korte ronde.

Pak je agenda en zet er nu twee data in. Kies de zomertijd en de wintertijd, of 1 februari en 1 juli, en zet er een herhaling op. Haal je pakket bij de eerste gelegenheid tevoorschijn en loop het langs met de gratis checklist. Mis je iets of is er iets aan vervanging toe, dan vind je de losse onderdelen gewoon in onze winkel. Je bent nu toch al bezig, dus doe het meteen.